جماعت كه در آنجا تخفيف مطلوب است و در دو قدم ديگر نماز عصر را به جا مىآورند و كسانى كه خوب ضبط نتوانند كرد تا يك قدم از ظهر نگذرد ظهر ظاهر نمىشود و از جهت نافله اقلا يك قدم مىبايد و چون دو قدم گذشت متوجه ظهر مىشوند و نافله عصر و اقلا دو قدم وقت اين دوازده ركعت مىشود و چون چهار قدم بگذرد متوجه نماز عصر مىشوند و همچنين جمعى كه شغلها و موانع دارند از جهت ايشان تا هشت قدم وقت مقرر شده است كه كار بر ايشان مشكل نشود .
و بنا بر اين آن چه در اين حديثست محتاج به تاويلات سابقه نيست بلكه يك ذراع و دو ذراع از جهت جمعى خواهد بود و چهار قدم و هشت قدم يا دو ذراع و چهار ذراع از جهت جمعى ديگر خواهد بود با آن كه نوافل به جا آورند و به اين نحو به سهولت جمع مىتوان كرد اخبار را بى تكلفى و امرى كه مشكلتر از همه است در وقت احاديث يك قامت و دو قامتست .
چنان كه در حديث صحيح از حضرت امام رضا صلوات الله عليه منقولست كه از آن حضرت پرسيدند از وقت ظهر و عصر حضرت فرمودند كه وقت ظهر از زوال است تا سايه يك قدم برود و وقت عصر يك قامت و نيم است تا دو قدم و در حديث صحيح از بزنطى وارد است كه از آن حضرت صلوات الله عليه سؤال كردم از وقت نماز ظهر و عصر حضرت در جواب نوشتند كه يك قامتست از براى ظهر و يك قامتست از جهت عصر .
و در حديث موثق كالصحيح منقولست از زراره كه گفت سؤال كردم از حضرت امام جعفر صادق صلوات الله عليه از وقت نماز ظهر در تابستان حضرت جواب نفرمودند و ظاهرا از جهت تقيه بوده است پس بعد از آن حضرت به عمرو بن سعيد بن هلال فرمودند كه زراره از من سؤال كرد از وقت نماز ظهر در

148