و از حضرت امام محمد باقر صلوات الله عليه و ساير ائمه معصومين صلوات الله عليهم در روايات متواتره وارد شده است كه هر چه را كه تصوّر نماييد به وهمهاى خود كه نهايت دقت بكنيد در تنزيه او ، او مخلوقى است مثل شما بلكه ساخته شماست ، و حق سبحانه و تعالى از آن منزه است كه مثل شما باشد ، يا ساخته شما باشد . و ديگر معانى دقيقه ذكر كرده‌اند كه عقل به آن نمىرسد ، و نمىتوان به آن رسيدن الَّا بنور كشف بعد از رياضات و مجاهدات بسيار .
دويم از معانى كه اطلاق آن بر حق سبحانه و تعالى روا نيست كه وحدت او را وحدت نوعى دانند ، چنان كه گويند كه او يكى است از مردمان يعنى يك نوع است از جنسى ، اين نيز بر حق سبحانه و تعالى جايز نيست زيرا كه تشبيه است ، و ذات مقدس او از آن اعلى است كه او را به مخلوقات شباهتى باشد و اين كلام را نيز معانى بسيار گفته‌اند :
يكى آن كه به معانى اولى برگردد چون او را مشابهتى به غير او نيست نمىتوان او را با خلق در شمار آوردن . ديگر آن كه مقرر است كه نوع ماهيتى است كه در تحت ماهيتى ديگر داخل باشد تحقيقا او تقديرا ، و اگر از آن ماهيت سؤال كنند بما هو آن در جواب گفته شود مثلا انسان حقيقتى دارد كه دارد كه آن حيوان ناطق است ، و اين حقيقت در تحت حيوان مطلق كه جنس اوست داخل است . و چون پرسند كه حقيقت انسان چيست ؟ در جواب گفته مىشود حيوان ناطق . و چون حق سبحانه و تعالى را با احدى شركت نيست نه در ذات ، و نه در ذاتيات ، و نه در صفات هر آينه اين وحدت را بر او اطلاق نتوان كرد ، زيرا كه اگر شركت باشد پس ناچار است از مميزى كه او را تميز دهد از ساير شركاء ، پس مركَّب خواهد بود از جنس و فصل ، و هر مركَّبى محتاجست به اجزاء ، و هر محتاجى ممكن است .

151