ايشان را نمىگيرد بر گناهان ايشان .
و اما خاء : پس عالم است به آن چه بندگان مىكنند آن را .
و اما دال : پس ديان دين است : يعنى دين حقرا او قرار داده است ، يا ثواب دهنده است نيكوكاران متدين را ، يا جزا دهنده است بندگان را بر خير و شر ايشان .
و اما ذال : پس اشاره است به ذو الجلال و الاكرام يعنى او راست جلال و عظمت و از اوست اكرام و انعام نه از غير او و جمعى گفته‌اند كه جلال صفات تنزيهيه و سلبيه است و اكرام صفات ثبوتيه ذاتيه كه عين ذاتست .
و اما راء : پس رؤف و مهربانست با بندگان . و اما زاى : فزين المعبودين است يعنى كسانى را كه بندگى مىكنند ايشان را نيست نسبتى بجناب اقدس او و نسبتى نيست او را به ايشان من حيث الذات و الصّفات الجماليه و الجلاليه ، يا آن كه چيزهائى را كه مىپرستند به گمان باطل آن كه خداست مىپرستند و اگر نه چه احتمال داشت كه كسى غير حق سبحانه و تعالى را بپرستد هر چند در آن پرستيدن كافرند چون بزرگى خدا را ندانسته‌اند .
و اما سين : پس اشاره است به آن كه سميع است و بصير ، عالم است به آن چه بندگان مىگويند و دانا است به آن كه مىكنند ، يا سميع است و اجابت كننده دعوات داعيانست و بصير است كه اگر نخوانند او را و نطلبند باز بحسب استعدادات و قابليات و استحقاقات هر چه بايد مىدهد .
و اما شين : پس شاكر است بندگان مؤمن خود را به آن كه ثوابهاى عظيم مىدهد يا ايشان را در ملأ اعلى به خوبى ياد مىكند يا جزاى شكر شاكران را به ايشان بر وجه اتم و اكمل كرامت مىفرمايد .
و اما صاد : پس صادقست در وعدهائى كه به مطيعان كرده است و فوق آن را مىدهد و وعيدى كه به كافران كرده است از عذاب ابدى خلاف آن نخواهد

135