تفاصيل اسماء و صفات و مظاهر علمى اسماء الهيه ، شهود مىنمايند آن چه را كه در تقدير استعدادات در حضرت علميه مىدانستند .
نقل و تأييد در روايات و مأثورات ولويه و اولياى محمديين ، عليهم السلام ، به كينونت و تحقق آن بزرگواران در عالم قدر اوّل إشارة و تصريحا و تلميحا از اين سرّ مستسر يا سرّ مقنّع بالسّر ، پرده برداشته شده است . و اهل اصطلاح و وارد به لسان اين نوع از روايات حق گفتگو در اين قبيل از عويصات را داراست كه :
< شعر > « ميان عاشق و معشوق رمزى است چه داند آن كه اشتر مىچراند » < / شعر > بكير بن أعين ( على ما فى الكافى ) از امام باقر ، عليه السلام ، نقل كرده است :
إن الله أخذ ميثاق شيعتنا بالولاية ، و هم « ذرّ » ، يوم [48] أخذ الميثاق على الذّرّ و الإقرار له بالرّبوبيّة و لمحمّد بالنبوّة . [49] در همين باب مذكور است :
كان أبو جعفر ، عليه السلام ، يقول : إنّ الله أخذ ميثاق شيعتنا بالولاية لنا ، و هم ذرّ ، يوم أخذ الميثاق على الذّرّ بالإقرار له بالرّبوبيّة . . . و هم أظلَّة و خلقهم من الطَّينة التى خلق منها آدم . [50]

[48] - مراد از « يوم » يوم زمانى نيست ، كما هو الواضح عند أهله چه آن كه زمان داراى اطلاقات متعدد است . و در اين موضع مناسب است با كريمهء « وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّه ِ . » و اسماء حاكم بر زمان و باطن زمان همان اسم « الدهر » و « الديهور » و « الديهار » است و وجود قبول تنزلات متعدد كه از آن به « حركت غيبى » تعبير شده است . و اين حركت در قوس صعود ، كه « حركت انعطافى » نام دارد ، از ميل بسايط به تركيب جهت حصول مواليد سه گانه آغاز ، و متدرجا به تدريج زمانى به عالم انسانى ختم مىگردد . و در انسان غير از حركت جوهرى با حركت عرضى ، كه از ناحيهء شارح مقدس به عنوان « تكليف » به انسان عرضه مىشود ، موجب عروج در كامل مكمل تا فناء فى اللَّه ، و در محمديين به « أَوْ أَدْنى » ختم مىشود .
[49] - « اصول » كافى ، طبع مرحوم حاج سيد جواد مصطفوى ، ج 2 ، ص 318 .
[50] - منبع پيشين ، ص 321 .

مقدمة الآشتياني 68