« مشيّت » مرتبه اعلاى اراده ، و اراده از اظلال مشيّت است . و آنچه به فيض اقدس در تعين ثانى ظاهر مىشود متعلق مشيت است ؛ و شامل امورى نيز مىشود كه در حضرت علميه هميشه مستور و از قبول وجود عينى ابا دارند . و اراده تعين و تنزل همان مشيت است ؛ و هر دو از اظلال تعين اوّل ، و همه ظل ذات اند . و از تضاعف اظلال نوبت ظهور حق در مجالى و مظاهر عالم ماده و استعداد رسيد ؛ و آن نقطه سيال به حركت انعطافى بعد از طى درجات عروج ، يا « معراج تحليلى » ، به عروج تركيبى روى آورد . و به بيان ديگر ، حقيقت مطلقه وجود ، يا حب و عشق ، در صورت ظاهرى و لباس مظهرى تنزل به صورت بسايط عنصريه نمود ؛ و همان رقيقه عشقيه پنهان در بسايط ميل به طرف تركيب نام گرفت كه :
« طبايع جز كشش كارى ندانند » * حكيمان اين كشش را عشق نامند » و در تعبير از آن به « جمال » ، نوعى لطف مستور يا آشكار است .
عبد الرحمن جامى اين نغمه حقيقت را - كه نزد اهل ذوق و وجد و حال از نغمه هاى روحانى ، و نزد محرومان از لطف حق نامطلوب ، و چه بسا مكروه ، تلقى

مقدمة الآشتياني 18