نام کتاب : لغات در تفسير نمونه نویسنده : مكارم شيرازى، ناصر جلد : 1 صفحه : 35
مىساختند و يا از{{صورتی: «اروك»}} كه به معناى اقامت و توقف است مىباشد. و طبق گفته جمع
كثيرى از مفسران، و ارباب لغت به معناى تختهايى است كه در حجلهگاه مىگذارند؛
يعنى در اصل به تختهايى مىگويند كه در حجله عروس مىنهند و منظور در اينجا
تختهاى زيبا و فاخر است.
به عبارت ديگر،{{صورتی: «أَرائِكِ»}} جمع{{صورتی: «اريكه»}} به معناى تختهاى زيباى سلطنتى است؛ و يا تختهاى پر زينتى
كه در «حجلهگاه» مىنهند. و در اينجا اشاره به تختهاى بسيار زيباى بهشتى است كه
نيكان بر آن تكيه مىكنند.
بعضى معتقدند كه اصل اين كلمه فارسى است و از{{صورتی: «ارگ»}} به معناى كاخ سلطنتى گرفته شده است (اين واژه
به معناى قلعهاى كه درون شهر بوده باشد نيز آمده، و از آنجا كه قلعه درون شهر
غالباً مخصوص شاهان است به آن اطلاق شده).
بعضى ديگر{{صورتی: «أَرائِكِ»}} را مفرد و از واژه فارسى{{صورتی: «اراك»}} يا{{صورتی: «ارايك»}} دانستهاند؛ كه به معناى تخت پادشاهى است. سپس به معناى{{صورتی: «پايتخت»}} و يا استانى كه
پايتخت در آن است اطلاق شده. و{{صورتی: «عراق»}} را مُعَرَّب{{صورتی: «اراك»}} مىدانند كه به معناى چنين استانى است، و مىگويند: لفظ{{صورتی: «أَرائِكِ»}} به معناى
بارگاه و تخت سلطنتى در{{صورتی: «اوستا»}} نيز آمده است. در حالى كه، بعضى از علماى لغت عرب، ريشه آن
را عربى مىدانند؛ و چنان كه اشاره شد، معتقدند از واژه{{صورتی: «اراك»}} كه نام درخت معروفى است و با آن تخت و سايبان
درست مىكردند گرفته شده است.
ولى، آنچه از موارد استعمال اين كلمه در قرآن مجيد استفاده مىشود اين است كه
به همان معناى تختهاى زيبا و مزين است كه صاحبان نعمت و قدرت از آن استفاده
مىكنند. [1]
'''أَراذِل:'''
{{(آیه):الَّذِيْنَ هُمْ
أَراذِلُنَا}}
{{صورتی:«أَراذِل»}} جمع{{صورتی: «ارذُل»}} (بر وزن اهرم) است؛ و آن خود نيز جمع{{صورتی: «رذل»}} مىباشد كه به معناى موجود پست و حقير است، خواه انسان
باشد يا چيز ديگر. [2]
'''أَ رَأَيْتُمْ:'''
{{(آیه):قُلْ أَرَأَيْتُمْ
إِنْ جَعَلَ}}
{{صورتی:«أَرَأَيْتُمْ»}} از مادّه{{صورتی: «رأى»}} جملهاى است كه معمولًا آن را به معناى{{صورتی: «اخْبِرُونِى»}} (به من خبر دهيد) تفسير
كردهاند؛ ولى در تفسير گفتهايم كه گاه، به معناى{{صورتی: «هَلْ عَلِمْتُم»}} (آيا مىدانيد) مىآيد. [3]
'''إِرْبَة:'''
{{(آیه):غَيْرِ أُولِى
الْإِرْبَة}}
{{صورتی:«اربة»}} در اصل از مادّه{{صورتی: «ارَب»}} (بر وزن عرب)- چنان كه{{صورتی: «راغب»}} در «مفردات» مىگويد- به معناى شدّت احتياج
است كه انسان براى بر طرف ساختن آن چاره جوئى مىكند؛ گاهى نيز به معناى حاجت به
طور مطلق استعمال مىشود.
و منظور از{{صورتی: «أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ»}} در اينجا كسانى هستند كه ميل جنسى و نياز به همسر دارند.
بنابراين{{صورتی: «غير اولى الاربة»}} كسانى را شامل مىشود كه اين تمايل در آنها نيست. [4]
'''إِرْتَبْتُم:'''
{{(آیه):تَرَبَّصْتُمْ وَ
ارْتَبْتُمْ}}
{{صورتی:«إِرْتَبْتُم»}} از مادّه{{صورتی: «ريب»}} به هر گونه شك و ترديد كه بعداً پرده از روى آن برداشته مىشود، اطلاق
مىگردد؛ و در اينجا بيشتر مناسب با شك در قيامت و يا حقانيت قرآن است. [5]
'''أرْتَقِب:'''
{{(آیه):فَارْتَقِبْ
إَنَّهُم مُّرْتَقِبُونَ}}
{{صورتی:«ارْتَقِب»}} در اصل از{{صورتی: «رقبة»}} (بر وزن طلبه)، به معناى{{صورتی: «گردن»}} گرفته شده است؛ و از آنجا
[1]سوره كهف: 31؛[https://lib.eshia.ir/27575/12/459/أرْتَقِب مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج12، ص459.]؛سوره يس: 56؛[https://lib.eshia.ir/27575/18/441/أرْتَقِب مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج18، ص441.]؛سوره رحمن: 54؛[https://lib.eshia.ir/27575/23/178/أرْتَقِب مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج23، ص178.]؛سوره انسان: 13؛[https://lib.eshia.ir/27575/25/364/أرْتَقِب مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج25، ص364.]؛سوره مطففين: 23؛[https://lib.eshia.ir/27575/26/284/أرْتَقِب مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج26، ص284.]
[2]سوره هود: 27؛[https://lib.eshia.ir/27575/9/94/أَراذِل مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج9، ص94.]؛سوره شعراء: 111؛[https://lib.eshia.ir/27575/15/307/أَراذِل مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج15، ص307.]