است . اين همان معمائى ناگشودنى است كه در سالهاى گذشته كه با راسل مراسلات علمى و فلسفى داشتيم مطرح نموديم و ايشان هيچگونه پاسخ براى حلّ اين معما نداشتند .
با نظر به تعريفى كه در بارهء دين گفته‌ايم : « محاسبه و تنظيم زندگى طبيعى و روانى در مسير تكاملى رو به جاذبيت الهى » هيچ روش و گرايشى مانند دين نمىتواند پاسخگوى هيچ يك از معماهاى زندگى كه اساس آنها معمّاى مزبور است ، بوده باشد . 13 - و كمال معرفته التّصديق به ( كمال معرفت خداوندى تصديق او است ) معرفت - معرفت ما چنانكه در بارهء اشياء داراى انواع و مراتب گوناگونى است ، همچنان در بارهء خداوند نيز با نظر به شرايط ذهنى و كيفيّت روانى ما مختلف ميباشد . شناسائى ظنّى كه از پنجاه و يك درصد تا نود و نه درصد را شامل مىگردد ، تا شناسائى يقينى كه دريافت كامل و صد در صد واقعيت است [1] انواعى از معرفت ميباشد ، نيز يقين و قطعى كه در بارهء يك موضوع پيدا مىشود ، با نظر به تأثير آن در همهء سطوح روان يا در بعضى از آن ، انواعى از معرفت ناميده مىشود .
تصديق - عبارت است از حكم يا اعتقاد به ثبوت يا نفى نسبت ميان دو شيء ( موضوع و محمول ) مانند - « خردمندى مفيد است » و « انسان سنگ نيست » [2] مسلم است كه حكم و اعتقاد كه از پديده‌ها يا فعّاليتهاى روانى است ، مانند معرفت داراى انواع و مراتب گوناگونى ميباشد . چند قسم از تصديق را بعنوان نمونه متذكر مىشويم : 1 - عدالت مفيد است . اين جمله را براى اولين بار از گوينده اى مىشنويم ،

[1] در مباحث علم المعرفة ( شناخت شناسى ) علم را انكشاف صد درصد واقعيت مىگيرند .
[2] مباحث مربوط به معرفت و مخصوصا معرفت خداوندى و تصديق را در تفسير موضوعى مشروحا بررسى خواهيم كرد .

34