سنن ابى داود ، كتاب المهدى عن ام سلمة قالت : سمعت رسول الله صلى الله عليه و سلم يقول : المهدى من عترتى من ولد فاطمة ، ( 1 ) " ام سلمه " گفت : از پيامبر اكرم صلى الله عليه و سلم شنيدم كه مى فرمود : مهدى از اهل بيت من است و از فرزندان فاطمه است .
المعجم الاوسط للطبرانى ، ج 1 ، ص 56 عن على بن ابى طالب ، انه قال للنبى صلى الله عليه و سلم :
أمنا المهدى أم من غيرنا ، يا رسول الله ؟ قال : بل منا ، بنا يختم الله كما بنا فتح . . . ، على بن ابى طالب از پيامبر صلى الله عليه و سلم سؤال كرد : اى رسول خدا ! آيا " مهدى " از ماست ، يا از غير ما ؟ فرمود : بلكه از ماست ، خدا به ما به پايان مى رساند ، چنان كه به ما آغاز كرد . . . ( 2 )

1 . رقم 3735 . همچنين : سنن ابن ماجه ، دار الفكر ، كتاب الفتن ، ج 2 ، ص 1368 ، رقم 4076 ( ترقيم العالميه ) . 2 . اما حديث " لا مهدى الا عيسى " همهء نخبگان اهل تسنن تصريح به خلاف آن كرده اند ، و آن را مردود دانسته اند . در " عون المعبود في شرح سنن ابى داود " ( ج 11 ، ص 244 ) درباره ء اين حديث مى گويد : والحديث ضعفه البيهقى والحاكم وفيه أبان بن صالح وهو متروك ، بيهقى و حاكم نيشابورى اين حديث را ضعيف دانسته اند ، و در سند آن ابان است كه متروك مى باشد . و همين عبارت را در " تحفة الأحوذى في شرح سنن الترمذى " ( ج 6 ، ص 402 ) آورده است . و " ابن حجر " در " فتح البارى " ( ج 6 ، ص 358 ) مى گويد : قال ابوالحسن الخسعى الأبدى في مناقب الشافعى : تواترت الاخبار بأن المهدى من هذه الامة و أن عيسى يصلى خلفه ، ذكر ذلك ردا للحديث الذى اخرجه ابن ماجة عن أنس وفيه : ولا مهدى الا عيسى ، ابوالحسن خسعى در " مناقب شافعى " گفته است : اخبار متواتر وجود دارد كه مهدى از اين امت است و اين كه عيسى پشت سرش نماز مى خواند . اين مطلب را به عنوان رد بر آن چه ابن ماجه از انس روايت كرده كه " لامهدى الا عيسى " ذكر كرده است . هم چنان كه حديث " اسمه اسمى و اسم أبيه اسم أبى " كه در " صحيح ابى داود " آمده است ، همهء طرق آن به " عاصم بن بهدلة " مى رسد كه گرچه بعضى خواسته اند بر او اعتماد كنند ، اما جماعتى از اركان علم رجال او را به كثرت خطا ، اضطراب حديث ، غيرثقه بودن ، غير حافظ بودن ، سوء حفظ ، نا آشنا بودن حديث و خلط نمودن نسبت داده اند . ( ر . ك تهذيب التهذيب ) لذا " هيثمى " در " مجمع الزوائد " ( ج 6 ، ص 327 ) صريحا مى گويد : ضعفه جماعة . كما اين كه روايتى را كه " ابوداود " در " سنن " ( دار احياء السنة النبويه ، ج 4 ، ص 108 ، ش 4290 ) در " كتاب المهدى " نقل مى كند كه على ( عليه السلام ) نگاه به فرزند خود حسن كرد و چيزى فرمود كه مضمون آن اين است كه " مهدى از صلب حسن است " ، اگر از سند آن چشم بپوشيم ، قطعا در آن تصحيفى رخ داده و در اصل " حسين " بوده است ، به دليل اين كه همين روايت را " سيد بن طاوس " در " الطرائف " ( نشر خيام ، ص 177 ) و " ابن البطريق " در " العمده " ( نشر مؤسسه النشر الاسلامى ، ص 434 ) از كتاب " الجمع بين الصحاح السته " تأليف " رزين العبدرى " ، از خود " ابى اسحاق " - راوى حديث - به اين نحو آورده اند كه : " قال على ( ع ) ونظر الى ابنه الحسين ، على ( عليه السلام ) در حالى كه به پسرش حسين نگاه مى كرد فرمود " تا آن جا كه مى فرمايد : " يخرج من صلبه رجل . . . ، مردى از صلب او مى آيد . . . " كما اين كه روايات كثيره ء ديگرى بيان مى كند كه مهدى ( عليه السلام ) از صلب حسين ( عليه السلام ) است ، از جمله آن چه " قندوزى حنفى " در " ينابيع المودة " ( ج 3 ، ص 394 ) از " الدارقطنى " در كتاب " جرح و تعديل " از " ابى سعيد الخدرى " نقل مى كند : أن النبى مرض مرضة ثقيلة فدخلت عليه فاطمة وأنا جالس عنده ، ولما رأت ما به من الضعف خنقتها العبرة . . . وهو أنه ضرب على منكب الحسين وقال : من هذا مهدى هذه الأمة سلام الله عليهم ، پيامبر به سختى مريض شد ، فاطمه بر او وارد شد و من نزد او بودم . هنگامى كه فاطمه ضعف پيامبر را ديد ، گريه گلويش را گرفت . . . پيامبر بر شانهء حسين زد و فرمود : مهدى اين امت از حسين است . درود خدا بر آن ها باد . به علاوه ، روايت مذكور از نظر سند هم مخدوش است ، زيرا : اولا ، ابوداود مى گويد : " حدثت عن هارون بن المغيرة ، از هارون بن مغيره به من خبر داده شد " ، و در اين جا معلوم نيست ناقل حديث از " هارون بن المغيره " به " ابى داود " چه كسى بوده است ؟ پس حديث معلق است . ثانيا ، در شأن خود " هارون بن المغيرة بن الحكيم " ، " سلميانى " گفته است : فيه نظر . و " ابن حبان " درباره ء او گفته است : " ربما أخطأ ، يعنى چه بسا خطا مى كند . " ( تهذيب التهذيب ، دار صادر ، چاپ حيدرآباد ، ج 11 ، ص 12 ) ثالثا ، در سند اين روايت ، بعد از " هارون بن المغيرة " ، " عمرو بن قيس " قرار دارد كه " ابوعبيد آجرى " از " ابى داود " در شأن او نقل مى كند : في حديثه خطأ ( تهذيب الكمال ، الرسالة ، ج 22 ، ص 205 ، ش 4437 ) و " ذهبى " در " ميزان الاعتدال " مى گويد : له اوهام ( دار المعرفة ، ج 3 ، ص 285 ، ش 6669 ) و " سليمانى " مى گويد : فيه نظر . ( تهذيب التهذيب ، دار الفكر ، ج 11 ، ص 12 ) و از اين جا روشن مى شود آن چه را كه " عظيم آبادى " به عنوان جمع بين ادله در " عون المعبود في شرح سنن ابى داود " آورده است مبنى بر اين كه مهدى از اولاد حسن است و انتسابى از جهت مادر به حسين دارد تا جمع بين ادله شده باشد ، كاملا نابجاست ، زيرا : اولا ، وقتى جمع بين ادله مى شود كه دليليت همه ثابت شده باشد ، در حالى كه از بررسى انجام شده روشن شد كه حديث " ابى اسحاق " به نحوى كه در " صحيح ابى داود " در نسخه هاى فعلى آمده است ، از جهات مختلف مخدوش است و هيچ دليل ديگرى هم اين معنى را بيان نمى كند . ثانيا ، روايات زيادى تصريح دارد بر اين كه مهدى ( عليه السلام ) از صلب امام حسين ( عليه السلام ) است ، بلكه تصريح مى كند نهمين نسل از فرزندان اوست و اين معنا هرگز با وجه جمعى كه در " عون المعبود " آمده ، سازگار نيست . واساسا احتمال داده مى شود كه اين دو روايت " ابى داود " يعنى روايت " يواطئ اسم ابيه اسم ابى " كه ظهورى دارد در اين كه اسم پدر حضرت مهدى ، عبد الله است ، و روايت ديگرى كه مى گويد حضرت مهدى ( عليه السلام ) از اولاد امام حسن ( عليه السلام ) است ، ساختهء بعضى از طرفداران " محمد بن عبد الله بن حسن " معروف به " نفس زكيه " باشد كه عده اى حتى مثل " منصور دوانيقى " قبل از استقرار خلافت بنى عباس او را " مهدى " لقب داده بودند و با او بيعت كرده بودند ، گر چه محدث قمى ( قدس سره ) در " منتهى الآمال " مى فرمايد : " ابوالفرج " و " سيد بن طاوس " اخبار بسيارى نقل كرده اند كه عبد الله محض - پدر محمد نفس زكيه - و همهء خانواده او انكار داشتند از آن كه محمد نفس زكيه ، مهدى موعود باشد و مى گفتند : مهدى موعود غير اوست . ( ر . ك : منتهى الآمال ، ذكر مقتل محمد بن عبد الله ) آن چنان كه روايت " لا مهدى الا عيسى " نيز واكنش مخالفين آن هاست ، و بى تقوايى و دنيا طلبى چه مصيبت ها كه بار نياورده و چه حقايقى را كه تحريف نكرده است !

69