بايد هر يك از دو قراءت را بررسى كنيم تا وظيفهء متوضى را از ديدگاه قرآن كريم بفهميم .
قراءت به جر ( أرجل ) براى كسى كه اندك آشنايى با زبان عربى داشته باشد ، هيچ گونه شكى وجود ندارد كه وقتى " ارجلكم " به جر خوانده شود ، معطوف به " رؤس " است و هر حكمى كه براى " رأس " ذكر شود ، براى پاها نيز مى باشد . بنابر اين ، در حقيقت تفاوت قابل اعتنايى ندارد با اين كه مستقيما فرموده بود :
" امسحوا بارجلكم " ، پاهايتان را مسح كنيد .
در اينجا اگر كسى مدعى شود كه كلام گرچه ظهور ، بلكه صراحت در آن دارد كه " ارجلكم " عطف بر " رؤس " است و پاها حكم سر را دارد ، ولى ادلهء خارجيه ( 1 ) مى گويد پاها حكم سر را ندارند و حكم آنها شستن است ، نه مسح .
در پاسخ مى گوييم :
اولا : همان طور كه بعدا بررسى خواهد شد ، چنين دليل صحيح و بدون معارضى نداريم . ( 2 ) ثانيا : بر فرض كه چنين ادله اى وجود داشته باشد ، دلالت آنها غير قطعى است . از آن طرف ، ظهور نزديك به صراحت آيه به گونه اى است كه تصرف در آن مستهجن است و از كلام الله مجيد كه در عالى ترين درجات فصاحت و بلاغت است ، به دور مى باشد .
اگر " ارجل " معطوف بر " رءوس " نباشد و حكم آن را نداشته باشد ،

1 . يعنى دلايل شرعى ديگر غير از اين آيهء شريفه . ( ويراستار ) 2 . مبحث وضو در سنت ، ص 40 .

170