الف ) بسيارى از عقايد و اعمالى كه امروزه از مسلمات مذهب پنداشته مى شود ، در زمان صحابه وتابعين وتابعين تابعين و بلكه يكى - دو نسل بعد از آنان ، چنين نبوده است . در واقع ، ميان فقها و دانشمندان گذشته ، درباره ء بسيارى از اين گونه مسائل اختلاف وجود داشته است ، ولى با گذشت زمان و به خاطر عوامل مختلف سياسى و عملى و غيره ، برخى از آرا ( و حتى گاهى يك رأى ) بر ساير آرا غالب گشته است . روشن است كه در چنين حالتى ، چه بسا خواص و دانشمندان نسبت به نظريهء مسلط مرعوب مى شوند و در صدد برمىآيند تا به هر قيمت براى آن ( هر چند ناموجه ) برهان و دليل فراهم كنند .
سر مطلب آن است كه آنان از ابتدا در محيط خانه با اين نظر پرورش يافته و به آن خو گرفته اند ، در جامعهء هم كيشان خود نيز همواره با همين وضعيت روبرو بوده اند ، به ناچار رها شدن از چنين نظرى ، با آن رسوبى كه در انديشه و جان انسان مى كند ، بسيار مشكل است .
لكن انصاف و خردمندى اقتضا مى كند كه ما خود را از اين گرداب‌ها نجات دهيم و همواره با فكرى آزاد و منطقى ، بينديشيم و بر اين اساس انتخاب كنيم . بحث مورد نظر ما يكى از واضح ترين مصاديق اين مسأله است .
ب ) مدرك اصلى در استنباط احكام دين ، قرآن كريم است . قرآن از هر گونه باطل به دور است و بايد همه چيز به آن ارجاع داده شود . اگر خبرى يا اخبارى مخالف نص كلام الله مجيد بود ، مسلما مطرود است و بايد كنار زده شود . اگر اخبار با يكديگر متعارض بودند ، بدين صورت كه برخى مطابق ظاهر كلام الله و برخى مخالف آن بودند ، قطعا ترجيح با آن دسته از اخبار است كه با ظاهر كلام الله سازگار است . البته اخبار مخالف با ظاهر كلام الله ، هر چند در صورتى كه معارض نداشته باشد ، ممكن است كسى

150