اخى ! انك لاتدرى ما احدثنا بعده ، ( 1 ) از " علاء ابن مصيب " از پدرش روايت شده كه گفت " براء بن عازب " را ديدم و به او گفتم خوشا به حالت ! با پيامبر بودى . . . پس گفت : اى پسر برادر ! تو نمى دانى بعد از او چه كرديم .
بنابراين ، وقتى بنا به مقتضاى حديث پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) ، ممكن است صحابى مرتد شود ، به طريق اولى ممكن است از عدالت نيز خارج شود . با چنين حالى ، چگونه ممكن است كه سنت همهء صحابه را حجت بدانيم ؟ پس اين كه گفته مى شود سنت صحابى به طور مطلق حجت است ، دليلى ندارد ، بلكه دليل بر خلاف آن موجود است .
حجيت اجماع منبع ديگر اجتهاد ، اجماع است . معناى اين سخن آن است كه اگر امرى مورد اتفاق همهء مسلمين بود ، حجت است .
در اين مورد بايد گفت : اگر حقيقتا درباره ء حكمى چنين اجماع و اتفاقى حاصل شود ، بى شك حجت است ، حداقل به واسطهء آن كه معصوم نيز جزء آنان است . اما اگر صرفا اتفاق عده اى از مسلمين باشد ، هر كس كه باشد ، حجت نيست .
حجيت عقل حجيت عقل در احكام فقهى محل اختلاف است . عده اى عقل را منبع حكم شرعى مى دانند و مى گويند : بعد از آن كه عقل ، حسن يا قبح چيزى را درك كرد ، مىفهميم شرع نيز بر طبق آن حكم دارد . مثلا اگر عقل حكم به

1 . ج 5 ، كتاب المغازى ، دار الفكر 1401 ، ص 65 ، رقم 3852 ( ترقيم العالميه ) .

125