آمدند و چهارپايان بسيار جمع شدند و سالهاء فراوان درو بماندند . از نسل ايشان قبايل و شعب بسيار منشعب شد . مغولان آن دره را اركنه قون و نسل قيان را قيات و تكوز را درلكين خوانند و پيش مغولان ، اين گروه كه در آن دره بوده‌اند ، معتبرتر از ديگر قبائل باشند كه بيرون بوده‌اند و بعضى مغولان گويند تكوز و قيان دو زن بودند . در آن دره گرگ با ايشان جمع شد . ايشان را فرزندان آمدند و اين روايت ضعيف است . [1] چون از هجرت دويست و چند سال بگذشت ، آن گروه از آن دره عزم بيرون آمدن كردند . بر آن راه كوهى از آهن بود و مانع خروج . از آنجا هيمهء بسيار جمع كردند و آن را بگداختند و بيرون آمدند و با اقوام تاتار و كسانى كه مقامهاى اغوزخان بدست فرو گرفته بودند ، جنگ كردند و آن زمينها از تصرف ايشان بيرون آوردند [2] . اين جماعت را مغول خطاب كردند .
چون مغولان در جهان استيلا يافتند ، اقوامى كه بيرون بودند ، در خطاب خود را داخل مغول گردانيدند و شرح هر يك در عقب خواهد آمد .
زمينى كه در اصل مقام ايشان بود ، يك ساله راه آبادانى نيست و هر كه از آنجا ساكن بوده صحرانشين بوده‌اند [3] و آن زمين را حدود شرقى با ختاء و غربى با ولايت ايغور و شمال با قرغيز و سلنگا و جنوب با تنگت و تبت پيوسته است و چون آن جماعت در صحرا ساكن مىبوده‌اند ، زيادت ترتيب و تجملى نداشتند تا بمرتبه‌اى كه هر كه حاكم قومى بوده او را ركاب آهنين بوده و ديگران را چوبين و

[1] - قسمتهاى مختلف فصل مغول از كتاب جامع التواريخ كه مأخذ تاريخ گزيده است بتوسط مستشرقين معروف مثل برزين Brezine و بلوشه Blochet ويان Yane و كاترمر Quatremere چاپ شده و چون نسخ اين كتب ناياب بود ، كتابخانه اقبال تصميم گرفته كه كليهء قسمتهاى چاپ شده را يك جا به صورت يك كتاب در آورد . قسمت اول يعنى ذكر اصل و منشأ و قبايل مغول را اول بار برزين روسى با ترجمهء روسى چاپ كرده و درين جا از روى چاپ مجدد يعنى چاپ كتابخانه اقبال تصحيح اسامى به عمل آمده و به همين جهت از دادن نسخه بدلها خود - دارى شده است .
[2] - ب : بازاستدند .
[3] - ق ندارد .

563