و سرهاشان بحجاج فرستاد .
حجاج در سنهء ثلاث و ثمانين شهر واسط بنا كرد و در سنهء خمس و ثمانين يزيد بن مهلب را از خراسان معزول كرد و او را با تمامت بنى مهلب محبوس گردانيد و خراسان ، قتيبة بن مسلم را داد .
عبد الملك در خواب ديد كه چهار نوبت در محراب كعبه بول كردى . اين خواب با سعيد بن مسيب معبر بگفت . جواب داد كه از پشت تو چهار پسر حكومت كنند و آن خواب راست آمد : پسرانش وليد و سليمان و يزيد و هشام ، حكومت كردند و راستى آنكه حكومت كردن بنى اميه با بول كردن [ در كعبه ] [1] زيادت فرقى نداشت .
در عهد عبد الملك ، جرايد ديوانى از صورت پارسى با عربى نقل كردند و رقوم بنياد نهادند . [ سازندهء آن وزير عبد الحميد بن يحيى بود ] [2] بثينه [3] و جميل ، عاشق و معشوق معاصر او بودند . بثينه اسمر و لاغر بود و زيادت حسنى نداشت ، اما فصيحه بود . عبد الملك از او پرسيد كه جميل در تو چه جمال ديد كه ترا از جمله عالم برگزيد . او جواب داد : اهل شام [4] در تو چه هنر و استحقاق ديدند كه ترا بخلافت گزيدند ؟ عبد الملك خجل و ساكت شد . بعهد او موسى بن نصير ، اندلس و بربر در اسلام آورد .
عبد الملك در منتصف شوال سنهء ست و ثمانين نماند . بيست و يك سال و يك ماه پادشاهى كرد : هشت سال با عبد الله زبير در تنازع و سيزده سال و نيم پس ازو . مدت عمرش شصت و دو سال . از سخنان اوست : افضل الناس من تواضع عن رفعة و اعرض عن قدرة و انصف عن قوة .
المنتقم لله وليد بن عبد الملك بن مروان بعد از پدر به حكم وصيت و بيعت پادشاه شد .
مرد كريم نهاد و فراخ عطا بود . جهت محدثان اخبار نبوى ، در شهرها رسمها پديد كرد .

[1] - ف ، ب : محراب كعبه .
[2] - ق ، ندارد .
[3] - از عشاق معروف عرب مثل كثير و عزه و قيس و لبنى و ليلى و مجنون .
[4] - ف : عالم .

277