و دوامي المضاف إليّ قبل الاستهلاك ، و جواب القسم ربحت .
و قوله : « و إن أتلفت عمري بحبّها » جملة شرطيّة معترضة بين القسم و جوابه ، و جزاء الشرط ، ايضا ربحت بطريق تنازع العاملين ، و الواو في قوله : « و إن أتلفت » للحال ، أو بمعنى مع . و أبلت : من بلي الثوب و غيره من باب الناقص . و أبلَّت : من بلّ الرجل ، و ابلّ من مرضه ، إذا برء من باب المضاعف [1] .
يعنى به اين بقا و زندگانى دايم كه بعد از اين استهلاك و فنا و بقا و زندگانى مضاف مقيّد اكنون به من مضاف شد ، سوگند مىخورم كه اگرچه عمر فانى خودم را به عشق و مقتضيات عشق حضرت معشوق تلف كردم و به باد فنا بردادم ، هم من سود كردم ، و اگرچه نيز جمله قواى من خلق و فرسوده و بى كار شدند ، از بيمارى نقص و فنا عافيت يافتند . پس از اين جهت نيز من پر سودم ، زيرا كه از فانى به باقى رسيدم و از حضيض جزئيّت به اوج كلَّيّت ترقى كردم ، و امانت و عاريت وجود به موجد سپردم و اين حصه از وجود مضاف جزئى مقيّد من - بأحكامه و أوصافه - اكنون چون در بحر اطلاق غرقه شده است ، لا جرم من خود را به هيچ صفتى و اثرى متّصف نمىبينم ، بلكه به مقام اصلى و حالت عدميّت خودم رجوع كردم تا همچنان كه آن گاه آن جا جز در ضمن علم قديم ، وجودى به من مضاف نبود ، اكنون نيز هيچ صفتى از ارادات و حظوظ مالى و جاهى و دنيوى و اخروى به من مضاف نمانده است ، پس خوار و بى اعتبار شده‌ام در ميان خلايق از اين جهت .
< شعر > ذللت بها في الحيّ حتّى وجدتني و أدنى منال عندهم فوق همّتي [1] < / شعر > به سبب اين عشق و سلوك راه حضرت معشوق كه تحقق به فناى نفس

[1] قوله - رضى الله عنه - : ذللت بها في الحي . . . إلخ . في بعض النسخ : ذللت لها . وجدتني : اى وجدت نفسى . المنال : ما ينال . همّتى : اى مقدرتي .
[1] إذا قارب البرء - خ ل - .

276