محاذات چنانچه مشاهده مىكنيم اين مطلب را بالنسبه باجرام بعيده وقول بانكه قبله بعيد سمت كعبه وجهت است در حقيقت راجع بهمين است كه ما گفتيم واگر مراد بجهت جهة عرفيه است كه مسامحه در آن مىشود پس وجهي از براى آن نيست ومعتبر است يقين بمحازات با امكان وبا عدم امكان رجوع مىشود بعلامات ونشانهائيكه مفيد ظن است ودر كفايت شهادت دو عادل با امكان تحصيل علم اشكال است وبا عدم امكان باكي نيست اگر اجتهادش در قبله مخالف باقول عدلين نباشد والا احوط تكرار نماز است واگر ممكن نشد در امر قبله تحصيل مظنه كند رو بچهار طرف نماز بخواند اگر وقت وسعت داشته باشد والا پس مخير است ما بين انها ( مسألة 1 ) علامتهائيكه مفيد ظن است در قبله كه واجب است رجوع بانها در صورت عدم امكان علم چنانچه در غالب بلاد بعيده چنين است بسيار است از جمله جدى است كه في الجمله نص بر آن وارد شده است كه آن را محازى كنند با پشت منكب راست كه ميان شانه وگردن است در اواسط عراق مثل كوفه ونجف وبغداد وامثال انها واحوط آنست كه جدى در غايت ارتفاع يا انخفاض باشد واحوط آنست كه در پشت گوش راست قرار دهند ودر مثل بصره وغير او از بلاد شرقيه جدى را در گوش راست ودر موصل ونحوان از بلاد غربيه ما بين كتفين ودر شام پشت كتف ودر عدن ميان دو چشم ودر صفا بر گوش راست ودر حبشه ونوبه بخد چپ قرار مىدهند وديگر از علامات سهيل است وان بر عكس جدى است وديگر خورشيد است براى اهل عراق كه ميل مىكند در وقت زوال از طرف دماغ بجانب ابروى راست هنگاميكه بنقطه جنوب بايستد وديگر قرار دادن مشرق است بر جانب چپ ومغرب را بر جانب راست از براى اهل عراق لكن در انجائي كه جدى را بين دو كتف قرار مىدهد مثل موصل وديگر ثريا وعيوق است از براى اهل مغرب كه اول را بر جانب راست ودوم را بر جانب چپ قرار مىدهند وديگر محرابي است كه معصوم عليه السلم در آن نماز خوانده باشد پس اگر معلوم باشد كه در آن محراب بدون تيامن وتياسر نماز خوانده اند اين علامتى است مفيد علم والا مفيد ظن است وديگر قبر معصوم عليه السلم است وان نيز مفيد علم است هر گاه بداند كه صورت اول قبر تغيير نكرده وظاهر قبر مطابق است باجسد معصوم عليه السلام والا مفيد ظن است وديگر قبله بلد مسلمانان است در نماز وقبور ايشان ومحراب ايشان هر گاه معلوم نباشد كه از ابتداى بناى آن بر غلط شده وبغير اين علامات مانند

263