الاخوان " ميرزا عبد الله افندى در " رياض العلماء " و سيد محمد باقر خوانسارى در " روضات الجنات " ( إلى غير هؤلاء ) در ترجمه حال اين عالم آن را مستند خود قرار داده اند ، و احيانا اگر مطلبى هم از خارج بدست آورده باشند آن را بعد از نقل اين ترجمه حال ذكر مىكنند ، و چون اهميت اين ترجمه معلوم شد و زمينه شروع مطلب فراهم گرديد به چند امر مهم در اين مورد اشاره مىكنيم .
1 - اينكه منتجب الدين را به لفظ " الواعظ " موصوف داشته است براى آن است كه اين عالم از وعاظ بسيار معروف زمان خود بوده است و اين مطلب از ملاحظه دو مورد از كتاب " نقض " به خوبى ثابت مىشود در جائى گفته است ( صفحه 102 ) مرا در شهور سنة خمسين وخمسمائة به روز آدينه بعد از نماز به مدرسه بزرگ خود نوبت مجلس بود ، و در آن به مذهب اباحتيان طعن مىرفت .
و در جاى ديگر ( صفحه 488 ) گفته :
روزى كه مرا به سراى سيد فخر الدين رحمه الله نوبت مجلس بود ( تا آنكه گفته ) ما مجلس به آخر آورديم .
از اين نقطه نظر است كه در پشت جلد بعضى نسخ كتاب " نقض " كه به تصريح افندى در " رياض العلماء " بسيار قديم بوده ، بلكه بعد از تأمل در سبك عبارت پشت جلد مذكور به ظن قوى بر مىآيد كه آن نسخه در زمان حيات مؤلف كتابت شده بوده است ، او را به وصف " ملك الوعاظ " وصف كرده اند ( و كلام افندى عن قريب نقل خواهد شد ) و در ترجمه حالى كه از رافعى نقل خواهد شد نيز تصريح به اين شده است كه اين عالم به صفت وعظ متصف بوده است .
ليكن ناگفته نماند كه وعظ و تذكير در آن زمان يكى از وظائف مهمه علماى بزرگ و دانشمندان نامى و معروف به علم و فضل و زهد و تقوى بوده است ، چنان كه از ملاحظه تراجم علماى آن زمان به خوبى بدست مىآيد مثلا عالم معروف أبو الفتوح اسفرائينى ، و مجد الدين

256