از الطاف خداى تعالى بر من اين بود كه توفيقم داد قسمتهاى زيادى از كتاب بحار الانوار جامع درر اخبار ائمه اطهار ( سلام الله عليهم ) نوشتهء علم علَّام فخر الاسلام ، غوّاص درياى حقايق مولانا الشيخ محمد باقر مجلسى ( قدّس سرّه ) را مطالعه كنم ، همزمان با چاپ جلد اول از طبع جديد معروف به طبع آخوندى در سال 1376 هجرى قمرى ، كه در نجف اشرف سكونت داشتم ، و معتكف حرم مطهّر باب شهر علم پيامبر - عليهما آلاف التّحية و السلام - بودم ، صفحات اين كتاب ارزشمند را كه مزيّن بود به حواشى نيكو و علمى و تحقيقى دلچسب از صاحب تفسير الميزان سماحة علَّامة آية الله ، حاج سيّد محمّد حسين طباطبائى ( رحمة الله عليه ) مشاهده كردم ؛ نظرم را جلب كرد ؛ زيرا مشكلات آن را توضيح داده و مطالبش را منظم و محقق ساخته بود ، اما متأسفانه در آن زمان حوادثى روى داد ، كه مانع ادامه كار شد ، و اين حواشى گرانمايه ادامه نيافت ؛ در هر صورت به تدريج اجزاء كتاب از چاپ خارج شد ؛ و من تصميم گرفتم هنگام مطالعه ؛ بعضى از درهاى گرانبهايش را جمعآورى كنم ، و برخى از ميوه‌هاى رسيده اش را بچينم ؛ آنجايى كه به نظر قاصرم براى جويندگان و خوانندگان مفيد و سودمند مىنمود ، يا قطعه اى ادبى يا تاريخى يا اخلاقى يا طبّى ، يا شعرى ويژه و مانند آن بود ، و بحمد الله هديّه اى ارزشمند و دائرة المعارفى كامل فراهم آمد ، خبرهايش گلچين و مهيّا ؛ بوستانى عالى ، جويبارهايش جارى ، و شاخه هايش آويخته ، و ميوه هايش چيده و ريخته و اكنون سفره و خوان گسترده و حاضر است و جا دارد جمله اى را از مقدمه كتاب مصنف رحمه الله يادآورى كنم كه فرموده : « اى برادران دينى كه خود را دوستدار امامان مىدانيد ، با شتاب بياييد در كنار سفره من ، و با دستهاى اعتراف و يقين آن را بگيريد » .
و در اينجا به ذكر امورى كه خالى از فائده نيست مىپردازم .
امر اول : اين كار ابتكار جديدى از من نيست ، گرچه در آغاز ، چنين مىپنداشتم ، زيرا برخى از بزرگان و دانشمندان ، خلاصه كتاب بحار الانوار يا بعضى

11