راه راست گام برمىدارد و سه ديگر همج الرّعاع . يعنى كسانى كه از پى هر آواز مىروند و با وزش هر باد به چپ و راست ميل مىكنند . از فروغ دانش بهره ور نشده‌اند و به ركن استوارى پناه نجسته‌اند . اى كميل ، علم بهتر از مال است . علم تو را نگه مىدارد و تو بايد مال را نگه دارى . مال به هزينه كردن كاسته مىشود و حال آنكه ، از علم هر چه انفاق كنى ، افزونتر شود و آنچه به مال پرورده شود با زوال مال زوال مىيابد . اى كميل بن زياد ، شناخت فضيلت علم ، ركنى از اركان دين است كه بايد بدان گردن نهاد . به علم است كه آدمى ، تا هنگامى كه زنده است به اطاعت پروردگارش پردازد و پس از مرگش نام نيك او بر جاى ماند . علم ، حاكم است و مال ، محكوم . اى كميل ، مرده‌اند آنان كه گنجوران مالاند ، هر چند ، به ظاهر زنده‌اند ، ولى عالمان تا جهان برپاى است برجاىاند . اجسادشان از ميان مىرود ، ولى آثارشان در دلها موجود است . بدان كه در اينجا [ اشاره به سينه خود فرمود ] علمى گرد آمده است ، اگر براى آن عاملانى بيابم . آرى ، يكى را يافتم كه نيكو در مىيافت ولى امين نبود . زيرا دين را وسيلهء رسيدن به دنيا ساخته بود و با نعمت خدا بر بندگان خدا برترى مىفروخت . و مىخواست به حجّت علم ، اولياى خدا را مغلوب سازد . يا كسى است كه پيرو حاملان علم است ، ولى در شناخت رمز و راز علم بصيرتش نيست ، در اولين شبهه كه بر او عارض مىشود ، شك و ترديد در دلش شراره مىافروزد . نه اين و نه آن . يا كسى است كه سخت خواستار لذت است و در شهوات ، عنان گسيخته و شيفتهء جمع مال و اندوختن آن . اينان ، هيچيك ، پاسدار دين نباشند .
بيش از هر چيز به ستوران چرنده مىمانند . بدين گونه است كه علم با مرگ حاملانش مىميرد . آرى ، زمين هيچگاه از حجت قائم خداوندى خالى نمىماند . خواه آشكار و مشهور باشد يا ترسان و پنهان از ديده‌ها . تا حجتها و نشانه‌هاى روشن دين خدا از

867