غم لبريز كرديد و با نافرمانيهاى خود انديشه‌ام را تباه ساختيد . تا آنجا كه قريش گفتند : پسر ابو طالب مردى دلير است ولى از آيين لشكركشى و فنون نبرد آگاه نيست خدا پدرشان را بيامرزد آيا در ميان رزمآوران ، رزمديده تر از من مىشناسند ، يا كسى را كه پيش از من قدم به ميدان جنگ نهاده باشد وقتى كه من به آوردگاه مىرفتم ، هنوز به بيست سالگى نرسيده بودم و حال آنكه ، اكنون از شصت سالگى برگذشته‌ام . آرى ، كسى را كه از او فرمان نمىبرند چه رأى و انديشه اى تواند بود .
28 خطبه اى از آن حضرت ( ع ) اما بعد . دنيا روى در رفتن دارد و بانگ وداع برداشته و آخرت روى در آمدن دارد و بناگاه ، رخ مىنمايد . بدانيد ، كه امروز ، روز به تن و توش آوردن اسبان است و فردا روز مسابقه . هر كه پيش افتد ، بهشت جايزهء اوست و هر كه واپس ماند ، آتش جايگاه او . آيا كسى نيست ، كه پيش از آنكه مرگش در رسد ، از خطاى خود توبه كند آيا كسى نيست ، كه پيش از بدحالى و شوربختى ، براى خويش كارى كند بدانيد كه شما در اين روزهاى عمر غرق اميدها و آرزوهاييد و ، حال آنكه ، مرگ پشت سر شما كمين كرده است . هر كس در اين روزها ، پيش از رسيدن مرگش براى خود كارى كند ، كارش بدو سود رساند و مرگش زيان نرساند و هر كه ، در اين روزها ، قصور ورزد و براى خود كارى نكند ، كارش سود ندهد و مرگش زيان رساند . به هنگام امن و آسايش چنان به كار خدا پردازيد كه در روزگاران بيم و وحشت مىپردازيد . بدانيد كه من مانند بهشت چيزى را نديده‌ام كه جويندهء آن به غفلت خفته باشد و مانند دوزخ چيزى را نديده‌ام كه گريزنده از آن ، به جاى گريختن و رهانيدن خويش به خواب راحت فرو رفته باشد . بدانيد ، هركس كه از حق سود نجويد ، باطل به او زيان رساند و كسى كه به هدايت ، استقامت نپذيرد ، ضلالت به هلاكتش كشاند . بدانيد ، كه بايد بار سفر بنديد و شما را گفته‌اند كه ره توشه تان چيست و در كجاست . بر شما از دو چيز مىترسم ، كه مبادا به دام آنها افتيد . يكى در پى خواهش دل رفتن و

85