بگيريد . آنان را به گورهايشان بردند و نگذاشتند كه خود مركب خود را اختيار كنند . آنان را به گورهايشان بردند ، بىآنكه سوارانشان خوانند . و به گورها سپردند ، بىآنكه مهمانانشان شمارند . و در زمين برايشان قبرها تعبيه كردند و از خاك كفنها ساختند و از استخوانهاى پوسيده ، همسايگان گرفتند . همسايگانى كه به نداى همسايهء خود پاسخ ندهند و ستمى را از آنان رفع ننمايند و به زارى نوحه گران التفاتى نكنند . اگر باران ببارد شادمان نمىشوند و اگر قحط آيد نوميد نمىگردند . مجتمعاند و تنهايند ، همسايه‌اند و از هم دوراند ، نزديكاناند و به ديدار يكديگر نروند ، خويشاوندان يكديگرند و اظهار خويشاوندى نكنند . مردمى بردبارند ، كينه هايشان از ميان رفته است و بىخبراناند و خصومتهايشان مرده است . ديگر نه از آزارشان بيمى است و نه در ياريشان اميدى . به جاى زيستن بر روى زمين ، در دل زمين جاى گرفته‌اند و به جاى فراخى ، تنگى را برگزيده‌اند و به جاى زندگى در ميان خاندان به غربت گرفتار آمده‌اند . در عوض نور از تاريكى نصيب برده‌اند . برهنه پاى و برهنه تن ، درون خاك جاى گرفته‌اند ، آنسان كه از خاك بر آمده بودند . بار اعمال بر دوش از آنجا به زندگى جاويد و سراى باقى سفر كردند « چنانكه نخستين بار بيافريديم ، باز گردانيم . اين وعده اى است كه بر آوردنش بر عهدهء ماست . [1] » 111 از خطبه اى از آن حضرت ( ع ) در آن از ملك الموت ياد كرده و گرفتن او جانها را آيا وقتى كه به خانه اى داخل مىشود ، از او آگاه مىشوى يا هنگامى كه جان يكى را مىستاند او را مىبينى چگونه جنين را در رحم مادر مىميراند ملك الموت از كدام عضو مادر به درون مىرود آيا روح به فرمان پروردگارش به او پاسخ مىدهد يا با كودك در درون شكم مادر جاى گرفته كسى كه از وصف مخلوقى چون خود عاجز است خداى خود را چگونه وصف تواند كرد

[1] . سورهء 21 ، آيهء 104 .

259