مقرر شد بايد در جواب گفته شود از براى اينكه نماز جمعه امر دائمى است كه در ماهى متعدد و در سالى بسيار واقع شود و چون مردم زياد متحمل اين عمل ميشوند از شنيدن خطبه ملول ميشوند و آن را ترك ميكنند و نمىايستند و متفرق ميشوند پس قبل از نماز خدا قرار داد تا اينكه مردم از براى نماز نگاهداشته شوند و متفرق نشوند و نروند اما نماز عيدين در سالى دو مرتبه واقع مىشود و عظم آن از نماز جمعه زيادتر است و جمعيت مردم در آن بيشتر و ميل مردم بآن زيادتر است و اگر بعضى متفرق شوند بيشتر از آنها باقى ميمانند و بسيار واقع نميشود تا اينكه مردم ملول شوند و بآن استخفاف كنند « مصنف گويد » كه اين خبر شريف باين نوع وارد شده است كه خطبه در نماز جمعه و عيدين بعد از نماز است زيرا كه اين دو خطبه بمنزلهء دو ركعت ديگر است و اول كسى كه دو خطبه را در نماز مقدم داشت عثمان بن عفان بود زيرا كه چون احداث كرد و بدعت گذاشت آنچه بدعت گذاشت مردم بر خطبه او توقف نميكردند و ميگفتند كه ما مواعظ او را گوش نميدهيم زيرا كه احداث كرده است آنچه كرده است و بدعت نموده است پس دو خطبه را مقدم داشت بر نماز تا اينكه مردم بجهت انتظار نماز توقف كنند و متفرق نشوند از گرد او .
پس اگر بگويد چرا نماز جمعه واجب شد بر كسى كه مسافت او تا مكان اجتماع نماز جمعه دو فرسنگ و كمتر باشد و اگر زياده برد و فرسنگ باشد واجب نيست . بايد در جواب گفته شود از براى آنكه آن مقدار مسافتى كه موجب قصر نماز مىشود و بريد است يك بريد در رفتن و يك بريد در آمدن و بريد چهار فرسنگ است پس نماز جمعه واجب شد بر كسى كه مسافت او نصف مسافت اين دو بريد باشند كه موجب قصر نماز مىشود و آن در مسافت دو فرسنگ صورت ميپذيرد زيرا كه دو فرسنگ رفتن و دو فرسنگ برگشتن چهار فرسنگ مىشود و آن نصف راه مسافرى است كه نماز او قصد مىشود « مترجم گويد » كه حاصل تعليل آنست كه هر گاه نماز جمعه واجب باشد بر كسى كه در چهار فرسنگى از محل جماعت باشد لازم آيد كه نماز جمعه واجب باشد بر مسافرى كه نماز او قصر است چه در ذهاب و اياب هشت فرسنگ خواهد شد و حال اينكه ذهاب بر اياب از هشت فرسنگ كمتر باشد و ليكن چون كه اصل علت قصر نماز مسافر تخفيف بر آنست چه مسافر را تعب زياد است و آن علت در اينجا موجب كثرت تخفيف است زيرا كه نماز جمعه مثل نماز سفر نيست زيرا كه انسان على الدوام سفر نكند و ليكن نماز جمعه دائمى است و الله العالم .
پس اگر بگويد چرا بر نماز مستحبى روز جمعه چهار ركعت افزوده شد بايد در جواب گفته شود از براى تعظيم اين روز شريف و فرق آن با ساير ايام .

347