است و از آنچه خداوند در آن جهان براى اولياى خود آماده كرده ، آگاه مىباشد . اگر خوف موسى از مرگ و كراهت وى از آن را بپذيريم ، باز كدام عاقل جايز مىداند كه چشم ملك الموت با روحانيت و شفافيتى كه دارد با سيلى بشر نابينا شود ؟ ! باز اگر بپذيريم كه ملك الموت به صورت شخصى براى موسى ظاهر شد كه سيلى در او اثر مىكند ، باز چگونه موسى كه در شرف مرگ است ، مىتواند بر او سيلى بزند و حال اينكه ملك الموت داراى آن قدرت عظيم و مؤيد بر قدرت ربانى است كه با آن بدون هيچ زحمت و مقاومتى بر نفوس جهانيان مسلط مىشود ؟ ! شگفتا ! چگونه خداوند حق فرشتهء مرسل خود را ضايع كرد و از موسى قصاص نكرد و حال اينكه قصاص حقى است كه در قرآن و تورات ثابت شده است بلكه او را اصلا عقوبت نكرد و بر عكس او را بين مرگ و زندگى مخيّر گذاشت ؟ آيا اين نزد خداوند رفق و مدارا است يا اينكه حكم خدا دربارهء خلق او فرق مىكند ؟ ! اين از يك سو ، از سوى ديگر ، بعضى از اين روايت را به دفاع موسى از خود حمل كرده‌اند و مدعى شده‌اند كه ملك الموت به صورت انسان متجاوز كه مىخواهد او را بدون معصيت ، هلاك كند ، بر موسى ( ع ) ظاهر شد . اين ادعا با آنچه كه در حديث كامل آمده ، تناسب ندارد . در ادامهء حديث آمده : تو مرا به سوى بنده اى فرستادى كه خواهان مرگ نيست . چشم مرا كور كرد . اين گفته دلالت دارد كه ملك الموت از موسى ( ع ) شكايت مىكند و از اينكه خواهان مرگ نيست ، به او گوشه و كنايه مىزند . اگر موسى ( ع ) از خود دفاع مىكرد ، به دليل وجوب دفاع از نفس ولو با دوست داشتن مرگ ، نبايستى اين شكايت درست باشد ، به علاوه تصور ملك الموت به صورت فرد متجاوز موجّه نيست بلكه ناشى از حماقت و جهالت است و دعوى امتحان هم دليلى ندارد . زيرا اگر منظورش امتحان موسى است كه آيا مرگ را دوست دارد يا نه ، اين با ظاهر شدن به صورت فرد متجاوزى كه بايستى او را دفع كرد ، مناسبت ندارد و اگر امتحان وى در مخالفت با واجب يعنى دفاع از خويشتن ، است ، اين هم با عقيدهء به عصمت پيامبران قابل جمع نيست ، بلكه اصلا اين امتحان بى معنى است . زيرا هر انسانى به مقتضاى طبع تا جايى كه بتواند از خويش دفاع مىكند ، اگر چه دفاع بر او واجب نباشد . گذشته از اين ، تعبير به كراهت مرگ ، در صورتى كه حديث را كامل ببينيد ، بىتناسب است .
آنچه بر شناخت موسى از ملك الموت دلالت مىكند ، يكى از دو روايتى است كه مسلم از ابو هريره نقل كرده ، لذا حمل مذكور نادرست است . روايت اين است :

483