نويسندگان كتابها وآثاري كه در احتجاج بر قراآت تدوين شد :
1 . نخستين كسى كه در مقام اثبات ارزش قراآت سبع دست اندر كار تدوين كتاب گشت أبو بكر محمد بن سرى ( م 316 ه‌ . ق ) معاصر ابن مجاهد مى باشد . اما وى فقط توانست احتجاج مربوط به قراآت سوره ء فاتحه وجزئي از سوره ء بقره را به سرانجام رساند ( 1 ) .
2 . از آن پس ، محمد بن حسن انصاري ( م 351 ه‌ . ق ) كتاب السبعة بعللها الكبير را نگاشت ( 2 ) .
3 . ابى بكر محمد بن حسن بن مقسم عطار ( م 362 ه‌ . ق ) ، كه ابن النديم كتابهاى زير را از أو در احتجاج بر قراآت ياد كرده است :
الف . كتاب احتجاج القراءات .
ب . كتاب السبعة بعللها الكبير .
ج . كتاب السبعة ، الاوسط .
د . كتاب الاوسط ( كه غير از كتاب اخيرالذكر مى باشد ) .
ه‌ . كتاب الاصغر ( كه به ( شفاء الصدور ) معروف است ) ( 3 ) .
4 . حسين بن احمد خالويه ( م 270 ه‌ . ق ) ، كه كتاب الحجة في علل القراءات السبع را تأليف كرد .
5 . أبو على فارسي ( م 377 ه‌ . ق ) ، كه كتاب الحجة را در احتجاج بر قراآت سبع نگاشت .
نويسندگانى كه كتاب الحجه ء أبو على فارسي را تلخيص كرده اند :
عده أي از دانشمندان كه كتاب الحجه ء أو را مختصر وفشرده ساخته اند عبارتند از :
الف . مكى بن ابى طالب ( م 437 ه‌ . ق ) .
ب . اسماعيل بن خلف انصاري ( م 455 ه‌ . ق ) .
ج . محمد بن شريح اشبيلي ( م 476 ه‌ . ق ) .
بايد يادآور شويم كه أبو على فارسي درصدد بود كتابي در احتجاج بر قراآت شاذه تأليف كند ، ( لكن پيش آمدهاى زمان وى را از اين كوشش بازداشت ) ، چنانكه شاگرد أبو على فارسي ، يعنى أبو الفتح ابن جنى ( م 392 ه‌ . ق ) همين مطلب را بازگو كرده ودر مقدمه ء كتاب المحتسب گفته است : من در صدد تحقق بخشيدن هدفي برآمدم كه استادم أبو على فارسي آهنگ آن داشت ، [ ولى ] بدان توفيق نيافت ومن با نگارش كتابي درباره ء قراآت شاذه آرزوى أو را محقق ساختم .
منظور آن نيست كه احتجاج بر قراآت در اين مرحله آغاز گشته است ، چرا كه ابن النديم مى نويسد : محمد ابن يزيد ( مبرد ) ( م 285 ه‌ . ق ) كتابي تحت عنوان كتاب إحتجاج القراءة نگاشت ( 4 ) .
ونيز شاگرد مبرد ، يعنى ابن السراج ( م 313 ه‌ . ق ) - بر حسب نوشته ء ابن النديم - كتابي در احتجاج قرائت تأليف كرد ( 5 ) .
همچنين شاگرد ديگرش ، ابن درستويه ( م 330 واندى پس از هجرت ) كتابي در ( احتجاج قراء ) تدوين كرد ( 6 ) .
هدف اين است كه در مرحله ء سيزدهم احتجاج بر قراآت به صورت پديده أي از پديده هاي تدوين آثارى در قراآت خودنمائى كرد ، والا اين كار از پيش آغاز شده بود ، ولى چندان پختگى وگستردگى ورواجى در آن به چشم نمى خورد .