گويند كه اين نهر آن هنگام شد كه زمين آن همه صحرا بود و سراها و بناها بر آن نبود ، بعد از آن بنا كردند و استحداث نمودند ، نهر ديگر نهريست كه آن را نهر قورج گويند يعنى كنده كه از وادى قم بر گرفته‌اند با جانب قريهء برز آباد و ناحيت سراجه و غير آن آن جوى را مالك بن سعد از براى قريهء برزآباد استحداث كرده است و پس از آن از باب ناحيت سراجه در آن شريك شدند و آن آب را از وادى قم فرا گرفتند آنجا كه درب سهلويه است و آنجا كه پشتهاى سعدآباد است ميرود و عدد جويهايى كه از سر رودخانه بر گرفته‌اند بضيعتهايى كه بنزديك شهرست ميروند به نسبت جو و مقاسم [1] مستقهاى آبهاى آن چنانچ ابراهيم بن على و محمد بن عيسى بن عبد الله اشعرى و فرزندان او محمد بن على بن ابراهيم تفصيل كرده‌اند و در ديوان آب بقم مسطور است اينست كه ياد كرده مىشود :
[ ديوان آب قم به حساب و تفصيل ابراهيم بن على و محمد بن على ] به حساب و تفصيل ابراهيم بن على در سنهء ست و ثمانين و مأتين فارسيه ، [2] جوى از دورقان سى و يك مستقه و دو دانگ حبّه و اربع سدس حبّه ، جوى براوستان نود و چهار مستقه و سه دوانيق ، جوى طبشقوران صد و سيزده مستقه و چهار دوانيق و دو حبّه جوى خميهن چهل و يك مستقه و نيم دانگ جوى اليسع و گرگان بيست و يك مستقه به حساب و تفصيل محمد بن على كه فرزندزادهء اوست در سنهء سبع و اربعين و ثلثمائه هجريه ، [3] چهل مستقه سى و پنج مستقه ، صد مستقه ، نود مستقه ،

[1] - در اصل مقاسمات ،
[2] - 286 يزدگردى مطابق 305 هجرى ،
[3] - 347 هجرى ،

51