( 1 ) - نداشتن شناخت ياد شده ( يعنى شناخت مقصود اسلام از اين دو كلمه : « عدل » و « قسط » ، به شكل صحيح آنها ) ، از مهمترين اسباب انحراف در نظام اقتصادى و اجتماعى و سياسى اسلام است . و به اين دليل چنين است كه عدالت اجتماعى ، و به تعبير قرآن كريم : قيام مردم به قسط ( * ( لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ ) * ) ، قاعده و پايگاه اساسى و اصلى و شالودهء بنيادين براى برنامه هاى اجتماعى و اقتصادى و سياسى و دفاعى و فرهنگى و تربيتى و فردسازى و جامعه پردازى ، اسلام است ، پس هنگامى كه شالودهء اصلى به صورتى واقعى معلوم نباشد ، و مردم ، بويژه نسلهاى جوان و قشرهاى آگاه از حقايق و حدود و كيفيّت و كميّت آن آگاهيى درست نداشته باشند ، چگونه ممكن است ساختمان اصلى بر روى آن بنا شود و درست بنا شود ؟
( 2 ) - فقدان شناخت ياد شده ، زمينه را براى پيدا شدن افراد يا گروهها يا سازمانهايى فراهم مىسازد كه ادّعاى حركت در مسير عدالت اجتماعى اسلامى ( قسط اسلامى ) دارند ، در صورتى كه برنامه ها و جهتگيريهاى ايشان با واقعيّت قسط و عدل در تضادّ است ، يا خطوط و روشهاى عملى آنان از شاخصهاى اسلامى بدور است ، و در كار آنان هيچ مقياس تحديد و تعريفشده اى از قرآن و حديث نيست ، تا ادّعاهاى آنان با آن اصول و مقياسها مقايسه شود ، اگر مطابقت داشت مورد قبول قرار گيرد و در روان كردن آن كوشندگان به تلاش و كوشش بپردازند ، و اگر چنين نبود طرد شود . و توده ها را از اين امر آگاه سازند كه آن روشها و عملكردها با موازين اسلامى مطابقت ندارد .
( 3 ) - آنچه از دو امر ياد شده مهمتر است ، اين است كه منشأ « عدالت اجتماعى » در اسلام همانا « عدل الهى » است ، و عدل « سنّت خدا » ، [1] و « ميزان خدا » [2] است ، و آن در همهء اصول و مبانى و تعاليم

[1] . « العدل سنّة اللَّه » - « غرر الحكم » / 226 .
[2] . « العدل ميزان اللَّه » - « غرر الحكم » / 103 .

558