و شيخ بزرگوار انصارى گفته است : « . . . چه بسا از ظاهر كلام صدوق - ره - [1] چنين حكايت شده است كه آنچه از بيشتر اخبار فهميده مىشود ، واجب بودن حقّى است كه هر كس بر عهده بگيرد كه آن را روزانه يا هفتگى يا ماهانه - به اندازهء توانايى خويش - ادا كند » . و از « الخلاف » چنين نقل مىشود : « وجوب حقّ درو ، با ادّعاى اجماع بر آن و دلالت اخبار ، و اينكه سيّد مرتضى - ره - آن را بعيد ندانسته است ، به سبب آيه و اخبار فراوان در اين باره » . [2] و فقيه محقّق ، ملَّا محمّد باقر سبزوارى صاحب « ذخيرة المعاد » در بارهء « حقّ معلوم » پس از ذكر اخبار مربوط به آن گفته است : « شايسته چنان است كه احتياط [ در پرداخت آن ] ترك نشود » . [3] و فقيه باريك بين ، حاج آقا رضاى همدانى ، در خصوص آيهء « حقّ معلوم » [4] چنين گفته است : « . . . از اين اخبار ، استحباب مؤكَّد يا وجوب ، اراده شده است ، ولى نه از لحاظ تعلَّق حق به مال به وجوب ابتدايى ، بلكه از لحاظ عارض شدن جهتى واجبكننده ( عنوانى ثانوى ) ، همچون صلهء رحم يا وفا كردن به نذر يا دستگيرى از بيچاره اى و جز اينها از تكاليفى كه اداى آنها متوقّف بر هزينه گذارى و صرف مال است ، چنان كه بر هر متأمّلى آشكار است . . . » [5] .
و شيخ بزرگوار ، صاحب « وسائل » ، بابى به اين عنوان دارد : « باب حقوق در مال ، جز زكات ، و مقدارى از احكام آن » . [6] و اين خود دليلى بر اهميّت « زكات غير رسمى » است .

[1] . « الجوامع الفقهيّة » / 54 .
[2] . « الزّكاة » - شيخ انصارى ؛ « الخلاف » 2 / 6 ، چاپ قم ، مؤسسهء نشر اسلامى ( 1409 ق ) .
[3] . « ذخيرة المعاد » / 420 ( چاپ سنگى ) .
[4] . « سورهء معارج » ( 70 ) : 24 - 25 ؛ نيز « سورهء ذاريات » ( 51 ) : 19 .
[5] . كتاب « الزّكاة » - از « مصباح الفقيه » .
[6] . « وسائل » 6 / 27 .

432