( 1 ) اما كسبهاى حرام ، عبارت است از خريد و فروش هر چيزى كه در آن فساد باشد ، و از خوردن و آشاميدن يا كسب كردن يا زناشويى يا مالك شدن يا نگاه داشتن يا بخشيدن يا عاريه دادن آن نهى شده باشد ؛ يا چيزى باشد مشتمل بر فساد ، نظير داد و ستد ربايى ، از لحاظ فسادى كه در آن وجود دارد ، يا فروختن مردار يا خون يا گوشت خوك يا گوشتهاى درندگانى از گونهء جانوران وحشى ، يا پرندهء حرام گوشت ، يا پوست آنها ، يا شراب يا چيزى نجس ، كه همهء اينها حرام و حرام شده است ، زيرا كه خوردن و آشاميدن و پوشيدن و مالك شدن و نگاه داشتن و تصرّف در آنها ، به سبب فسادى كه در آنهاست جايز نيست ، پس هر استفاده اى از آنها حرام است . و چنين است فروش آنچه مايهء لهو است ، [1] و از آن نهى شده است ، و در جهت غير الهى به كار مىرود ، يا معصيتها و كارهايى است كه بوسيلهء آنها كفر و شرك تقويت مىشود ، يا امورى است كه باعث گشودن باب گمراهى و راه باطل ، يا سبب تضعيف جناح حق مىگردد ؛ اينها همه حرام و حرام شده است ، هم خريد و هم فروش و هم نگاهدارى و هم مالك شدن و بخشيدن و عاريه دادن و هر گونه تصرّفى در آنها ، مگر در جايى كه ضرورتى وجود داشته باشد . [2] 2 الإمام الصّادق « ع » : إنّ الحلال من البيوع ، كلّ ما كان حلالا من المأكول و المشروب و غير ذلك ، ممّا هو قوام للنّاس ، و يباح لهم الانتفاع . و ما كان محرّما أصله ، منهيّا عنه ، لم يجز بيعه و لا شراؤه . . .
( 2 ) امام صادق « ع » : حلال در معاملات ، هر چيزى است كه حلال باشد از خوردنى و آشاميدنى و جز اينها ، از چيزهايى كه مايهء قوام مردمان است و

[1] . در كتاب « مكاسب » ، به جاى « كل بيع » ، « كل مبيع » آمده است و مناسبتر است .
[2] . « تحف العقول / 245 - 246 ؛ و 332 - 333 ؛ « مكاسب » 1 / 37 .

279