إسم الكتاب : الحياة ( فارسي ) ( عدد الصفحات : 722)

از اين حديث صحيح ، علَّت و ملاك حكم به دست مىآيد ، يعنى اينكه نظر شارع حكيم در تشريع حكم ، اين است كه مردمان در مضيقه قرار نگيرند ، و از گندم كه زندگى ايشان وابسته به آن است محروم نمانند . و در ذيل حديث صحيح ديگر حلبى ، به نقل شيخى كلينى چنين آمده است :
و سألته عن الزّيت ، فقال : إن كان عند غيرك فلا بأس بامساكه [1] ( 1 ) از امام باقر « ع » در بارهء روغن زيتون پرسيدم : فرمود : اگر در نزد كسى ديگر يافت شود ، نگاه داشتن آن ايرادى ندارد . در بارهء مويز روايات و فتواها اتفاق دارند كه احتكارش جايز نيست ، در صورتى كه غالبا نياز مردمان به كالاهاى ديگر بيش از نياز به مويز است . و نيز روغن زيتون در بعضى از روايات حصركننده ذكر شده است ، [2] و فقها به حرمت احتكار آن رأى داده‌اند ، در صورتى كه مىدانيم كه روغن زيتون از چيزهايى نيست كه همهء مردم به آن نيازمند باشند ، بلكه در بعضى از جاها همچون شامات و امثال آن نانخورش بوده است . و جاهاى بسيارى هست كه برنج يا ذرّت قوت انحصارى مردم آنجاهاست ، و احتكار كردن آنها موجب بىخوراك ماندن مردم مىشود . پس آيا روا است كه اين چيزها را در اين سرزمينها احتكار كنند ، در صورتى كه احتكار مويز يا روغن زيتون در آنها روا نباشد ؟ و آيا ممكن است نياز آنان به برنج و ذرّت كمتر از نياز به مويز باشد ؟ » .
ط - « بلكه بسا مىشود كه در زمان يا مكانى خاص ، مردم به چيزهايى غير از موادّ خوراكى و قوت روزانه ، بيشتر نياز پيدا مىكنند تا امثال

[1] . « كافى » 5 / 165 . « اين اجازه به هنگامى مربوط است كه كالا به اندازهء نياز مردم در اختيار باشد » - ( پانوشت « كافى » ) .
[2] . و برخى كالاهاى ديگر نيز حديث شمارهء « 2 » ، در همين فصل .

661