كشت براى آن جهان ؛ و باشد كه گاه خدا آن هر دو را براى اقوامى با يك ديگر جمع كند . . . » . در اينجا ممكن است برخى چنان پندارند كه مقصود از اين كلام آن است كه « مال فراوان دنيوى » مىتواند در نزد كسانى با « عمل صالح اخروى » جمع شود . . .
پاسخ به اين پندار از آنچه گذشت آشكار است [1] ، و كسى كه از تعاليم اسلامى ( آيات و روايات ) آگاه باشد به خوبى آن را مىداند ؛ ليكن ما اكنون اندكى بيش از پيش اين موضوع را در روشنى قرار مىدهيم و مىگوييم : اين پندار با تعاليم اسلامى سازگارى ندارد كه مىگويد ، مال فراوان آدمى را از متعهّد بودن غافل مىكند ، و با « تقوى » جمع نمىشود ، و قلب را مىكشد ، و دين را سست مىكند ؛ گذشته از اينها مال فراوان نمىتواند از راه حلال به دست آيد . و از جملهء اين تعاليم اسلامى است تعاليم خود امام على « ع » كه در آنها به تكرار از تضاد ميان دنيادارى و مال دوستى ، و آخرت و پرداختن به عمل صالح براى آن ، سخن گفته است . و اين موضوع ، در ميان سخنان و خطبه ها و موعظه هاى آن امام « ع » مشهور است ؛ و از آن جمله است اين گفتهء وى كه حكم « ضرب المثل » يافته است : « و هما بعد ضرّتان [2] [1] و آن دو ( دنيا و آخرت ) همچون دو هوويند ( و قابل جمع نيستند ) » . در اينجا براى توضيح كلام علوى به چند امر اشاره مىكنيم :
1 - شايد مقصود از اين كلام ، مردمى باشند كه به وظايف خويش در مورد اموال بطور دقيق عمل مىكنند .
2 - امكان جمع ميان دنيا و آخرت براى « اقوامى - مردمانى » به اين است كه با آنچه از ثروت و مال حلال و پاكيزه در اختيار دارند ، براى طلب آخرت و به دست آوردن آن ، از طريق انفاق و بخشش و

[1] . بويژه با توجّه به مطلبى كه در شرح سخن امام صادق « ع » ( كه مانند همين سخن امام على « ع » است ) گفته‌ايم ، آگاهى
[1] ، از آگاهيهاى پنجگانهء فصل 23 ( جلد چهارم / 162 - 163 ) .
[2] . « نهج البلاغه » / 1133 ؛ « عبده » 3 / 173 .

58