( 1 ) امام صادق « ع » : كشاورزان گنجهاى خلقند ، چيزى پاكيزه مىكارند و خداوند بزرگ آن را از زمين بر مىآورد ، و آنان در روز قيامت بهترين مقام را دارند ، و در نزديكترين منزلت قرار مىگيرند ، « مباركان » ( فرخندگان ، بركتداران ) خوانده مىشوند . ، اين تعليم صادقى به نكتهء توحيدى مهمّى اشاره دارد ، كه بسا مىشود كه غافلان از آن غافل مىمانند . و آن نكتهء مهم توحيدى اين است كه فرآورده هاى كشاورزى كشاورزان ، و ميوه هاى درختان ، چيزى جز آن نيست كه خدا آن را آماده مىكند و براى بندگان خود از زمين بيرون مىآورد ( * ( قُلْ : مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ الله الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِه وَالطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ ) * . . . [1] بگو ( به مردم ) : چه كسى زيورى را كه خداوند براى بندگان خود بيرون مىآورد و روزيهاى پاكيزه را حرام مىشمارد ؟ » ؛ پس كشاورزان چيزى را كشت مىكنند كه خداوند آن را از زمين بيرون مىآورد ، و درختكاران نيز همين كار را مىكنند نه جز آن ؛ پس فاعل حقيقى خداى متعال است ، با تنظيم قوانين حاكم بر كائنات ، و فراهم آوردن نيروها و قدرتهاى فعّال در عالم و در انسان .
16 الإمام الصّادق « ع » : الكيمياء الاكبر ، الزّراعة . [2] ( 3 ) امام صادق « ع » : كيمياى بزرگ ، زراعت است . 17 الإمام الصّادق « ع » - عن أبيه : كان أمير المؤمنين « ع » يقول : من وجد ماء و ترابا ثمّ افتقر ، فأبعده الله . [3]

[1] . « سورهء اعراف » : 32 .
[2] . « وسائل » 13 / 194 .
[3] . « وسائل » 12 / 24 .

512