بدانم » ؛ و مىفرمايد : « علموا أنّ النّاس عندنا في الحقّ أسوة [1] ( 1 ) آنان ( كه به سوى معاويه رفتند و به دربار دمشق پيوستند ) ، دانستند كه همهء مردم در نزد ما حقوقى مساوى دارند » . همچنين در اين سخن امام صادق « ع » تأمّل كنيد ، در پاسخ مردى كه با آن حضرت گفتگو مىكرد و پرسيد : « . . . فتقول إنّ ولد آدم كلَّهم سواء في الأصل ، لا يتفاضلون إلَّا بالتّقوى ؟ . . . ( 2 ) پس شما مىگوييد همهء فرزندان آدم از نظر اصل و گوهر مساويند ، و جز به مراتب تقوى بر يك ديگر مزيّتى ندارند ؟ » ، امام فرمود : « نعم ! إنّي وجدت أصل الخلق التّراب ، و الأدب آدم ، و الأمّ حوّاء ، خلقهم إله واحد ، و هم عبيده [2] . . .
( 3 ) آرى ، من مىبينم كه آفرينش همه از خاك است ، و پدر همه آدم ، و مادر همه حوّا ، همه را يك خدا آفريده است ، و همه بندگان اويند . . . » . و هنگامى كه شخصى به حضرت امام ابو الحسن علىّ بن موسى الرّضا « ع » عرض كرد ، كه خوب بود سفرهء سياهان را جدا مىكرديد ، امام به او فرمود :
« مه ! إنّ الرّبّ - تبارك و تعالى - واحد ، و الأمّ واحدة ، و الأب واحد [3] . . .
( 4 ) خاموش ! كه پروردگار - تبارك و تعالى - يكى است ، و مادر يكى ، و پدر يكى . . . » .
و ما در اين دو حديث مىنگريم كه امام صادق « ع » و امام على بن موسى الرّضا « ع » ، يكى بودن آفريدگار همگان ، و برابرى آفريدگان در گوهر و پدر و مادر را ، دليلى مستند براى تساوى مردمان ، و مركزيّت دادن به اصل مساوات اجتماعى و اقتصادى قرار داده‌اند .
خوشبختانه يكى از فقيهان آگاه باز انديش ، به بيان اين اصل پرداخته و پرده از آن برداشته و چنين گفته است :
« . . . توحيد جوهر عقيدهء اسلامى است . اسلام با اين عقيده آدمى را از بندگى جز خدا آزاد مىكند ( لا إله إلَّا الله ) ، و همهء اشكال الوهيّت

[1] . « نهج البلاغه » / 1072 ؛ « عبده » 3 / 144 .
[2] . « احتجاج » 2 / 83 .
[3] . « كافى » 8 / 230 ؛ حديث « 31 » ، در همين فصل .

224