براى آگاه شدن از صورتى از عذاب اخروى آماده براى اهل اين عمل بد ، نظرها را به اين امر جلب مىكنيم كه نگاهدارى و انباشتن مال ، موجب هلاك نفس و هلاك كردن ديگر مردمان است ، و با هدف الهى دين متناقض است ، پس ظلم است به خود و به مال و به اجتماع و به نعمتها و موهبتهاى خدايى براى توده ها . و آشكار است كه چنين عملى با اين پيامدهاى بسيار سنگين موجب عذاب اخروى خواهد گشت ، چنان كه قرآن كريم مىفرمايد :
- * ( الَّذِي جَمَعَ مالًا وَعَدَّدَه ) * ، * ( . . كَلَّا لَيُنْبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ ) * ، [1] - ( 1 ) آن كس كه مال اندوخت و آن را همى شمرد و شمرد ، . . . او در دوزخ افكنده خواهد شد ، » ، - * ( سَيُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِه يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * . . . [2] آنچه بدان بخل ورزيدند ( و به مصرفهاى صحيح فردى و اجتماعى نرساندند ) ، در روز رستاخيز ، به صورت طوقى آتشين بر گردن آنان آويخته خواهد شد . . . » ، - * ( الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ ، وَيَكْتُمُونَ ما آتاهُمُ الله مِنْ فَضْلِه ، وَأَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً ) * ، [3] - ( 3 ) ( خداوند به خودنازان فخرفروش را دوست نمىدارد ) آن كسان كه خود بخل مىورزند ؛ و مردمان را نيز به بخلورزيدن فرمان مىدهند ( و وامىدارند ) ، و نعمتهايى ( و امكاناتى ) را كه خداوند از فضل و كرم خويش به ايشان داده است پوشيده مىدارند ؛ و ما براى كفرورزان عذابى خوارى آفرين آماده كرده‌ايم ، » ، و امام صادق « ع » مىفرمايد :
« . . . و من جمعها ( الدّنيا ، المال ) و بخل بها ، ردّته إلى مستقرّها ، و هي النّار [4] - . . .
( 4 ) هر كس آن ( مال دنيا ) را جمع كند و به آن بخل ورزد ، او را به قرارگاه خويش باز مىگرداند ، كه آتش

[1] « سورهء همزه » ( 104 ) : 2 و 4 .
[2] « سورهء آل عمران » : 180 .
[3] « سورهء نسا » : 37 .
[4] « بحار » 73 / 105 .

237