العدل ، و الخصب [1] - سه چيز است كه همهء مردمان به آن نيازمندند :
امنيّت و عدالت و فراوانى » . پس ملاك در نظر اسلام تودهء مردم است و ستم نشدن به ايشان ، از هر جنس و دين يا رنگى كه باشند . و افزايش سود و بالا بردن نرخها و گران فروختن ، همه ظلم و ستمگرى است . و ستمگرى در زندگى اسلامى مردود است ، و در بازار مسلمانان - اگر بازار بازار اسلامى باشد - نبايد بر كسى ستم رود .
مطلب پنجم : اطلاق لفظ « ربا » بر « ربح مؤمن » ( سودى كه در داد و ستد از مؤمن گرفته شود ) در احاديث ، و توضيح ماهيّت و واقعيّت ربا در حديث رضوى كه در فصل نقل شد ، و احاديث ديگر ، افكار را متوجّه اين امر مىسازد كه سود زياد در داد و ستد به يك واقعيّت ربايى مبدّل مىشود ، چون كه مال را به صورتى نامتجانس زياد مىكند مانند ربا ، كه معناى لغوى آن نيز « زياد شدن » است . در كتاب « مفردات » راغب اصفهانى ، در واژهء « ربا » چنين آمده است : « ربا به معنى افزايش بر سرمايه است ، ليكن در شرع به برخى از افزايشها ربا گفته مىشود . و خداوند متعال به اعتبار همين افزايش فرموده است : * ( وَما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ الله ) * . . . - ( 2 ) آنچه مىدهيد تا در ضمن ( داد و ستدها و ) اموال ديگران افزايش پيدا كند ، در نزد خدا افزايشى نخواهد داشت » . و خداوند با اين آيه : * ( يَمْحَقُ الله الرِّبا وَيُرْبِي الصَّدَقاتِ ) * خدا ربا را نابود مىكند و صدقه ها را افزايش مىدهد » به ما مىفهماند كه افزايش معقولى كه از آن با لفظ « بركت » تعبير مىشود از ربا برداشته شده است » . [2] و در قرآن كريم آمده است كه : * ( لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا أَضْعافاً مُضاعَفَةً ) * [3] - ( 4 ) ( اى مؤمنان ) ربا مخوريد تا اموال خود را چندين برابر كنيد » . شيخ طبرسى مىگويد : « ربا افزايشى است بر اصل مال ، به هنگام تأخير پرداختن وام . . . و سبب حرام شدن آن ، مصلحتى است الهى ، و در

[1] « تحف العقول » / 236 ؛ نيز - فصل 47 ، از باب 12 ( جلد ششم ) .
[2] « المفردات » / 187 .
[3] « سورهء آل عمران » : 130 .

202