، در كتاب آسمانى آيات فراوانى است كه نماز و زكات را در پى يك ديگر آورده است . و نماز ستون دين است ، پس زكات ستون دوّم دين به شمار مىرود ، [1] و وسيلهء تقرّبى است به خدا براى مسلمانان ، و ريشه كن كردن فقر و نياز از جامعه . و خداوند متعال ندادن زكات را - در آيهء دوم بالا - از عمل كافران شمرده است .
اما آيهء سوم - بنا بر گفتهء ابن مسعود - در بارهء زكات نازل شده است .
او مىگفت : « خدا رحمت كند كسى را كه صدقه دهد و سپس به نماز برخيزد » ، آنگاه اين آيه ( * ( قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى ) * ) را تلاوت مىكرد . [2] و از امام صادق « ع » روايت است كه اين آيه در بارهء « زكات فطره » است ، و اداى زكات در اينجا متمّم نماز محسوب مىشود ، همچون صلوات فرستادن بر پيامبر « ص » . [3] و در هر دو صورت ، اين آيه در تعبير جاودانى خود ، بس است براى بيان اهميّت بخشش مال .
حديث 1 النبيّ « ص » : يا عليّ ! من منع قيراطا من زكات ماله ، فليس بمؤمن و لا مسلم و لا كرامة له . [4] ( 1 ) پيامبر « ص » : يا على ! هر كس از دادن قيراطى از زكات مال خويش امتناع كند ، نه مؤمن است و نه مسلمان و نه از كرامتى برخوردار .

[1] . « زكات » ، در اصطلاح فقهى ، در رديف « خمس » قرار دارد ؛ ليكن - چنان كه برخى از فقها حدس زده‌اند - زكات در « اصطلاح قرآنى » و در صدر اسلام به هر واجب مالى معيّن اطلاق مىشده است ، بنا بر اين « خمس » را نيز شامل مىشود . در پرتو اين نظر ، هر چه در « قرآن كريم » پس از « نماز » آمده است مقصود « واجب مالى » در برابر « واجب بدنى » است . پس زكات شامل خمس مىشود ، و ليكن صدقه نه .
[2] . « مجمع البيان » 10 / 476 .
[3] . تفسير « برهان » 4 / 451 ، از كتاب « تهذيب » شيخ طوسى .
[4] . « مكارم الاخلاق » / 515 .

340