آگاهى ( 4 ) - امام علىّ بن ابى طالب « ع » فرموده است :
« إذا تغيّر السّلطان تغيّر الزّمان [1] - چون سلطان تغيير كند ، زمان تغيير خواهد كرد » . و اين بدان معنى است كه چون حكومت از ستمگرى به دادگرى تحوّل پيدا كند ، زمان زمان عدل خواهد شد و بالعكس ؛ و خود تصريحى است بر دخالت داشتن مستقيم هر نظامى در تحقّق پذيرفتن يا نپذيرفتن عدل و داد . و در جاى ديگر فرموده است :
« . . . فليست تصلح الرّعيّة إلَّا بصلاح الولاة ، و لا يصلح الولاة إلَّا باستقامة الرّعيّة ؛ فإذا أدّت الرّعيّة إلى الوالي حقّه ، و أدّى الوالي فيها إليها حقّها ، عزّ الحقّ بينهم ، و قامت مناهج الدّين ، و اعتدلت معالم العدل ، و جرت على أذلالها السّنن ، فصلح بذلك الزّمان ، و طمع في بقاء الدّولة ، و يئست مطامع الأعداء . . . [2] ( 1 ) حال رعيّت نيكو نگردد جز آنگاه كه واليان درست رفتار باشند ؛ و واليان درست رفتار نشوند جز آنگاه كه رعيّت استوار باشند . پس چون رعيّت

[1] « نهج البلاغه » / 936 ؛ « عبده » 3 / 62 ؛ « تحف العقول » / 63 .
[2] « نهج البلاغه » / 683 ؛ « عبده » 2 / 224 .

579