فاينما تولَّوا فثمّ وجه الله ) منقولست در حديث صحيح از حسين بن سعيد از محمد بن حصين كه گفت عرضه نوشتم به خدمت حضرت امام موسى كاظم صلوات الله عليه كه هر گاه شخصى نماز كند در روز ابر در صحرايى و قبله را نداند كه بر قبله نماز كند تا چون از نماز فارغ شود آفتاب ظاهر شود و كاشف بيايد كه بر غير قبله نماز كرده است آيا اعتماد بر آن نماز مىكند يا نماز را اعاده مىكند حضرت فرمودند كه نماز را اعاده مىكند ما دام كه وقت بيرون نرود آيا نمىداند حق سبحانه و تعالى مىفرمايد و قول او حق است كه « * ( فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْه الله ) * و » تفسير متن اينست كه اين آيه در قبله متحير نازل شده است و آن اينست و ترجمه اش اينست كه مشرق و مغرب مال خداست و آفريده اوست پس بهر جا كه رو كنيد آن طرف طرفى است كه توجّه به حق سبحانه و تعالى كرده‌ايد و غرض آنست كه نصارى رو به مشرق مىكردند و يهودان روى به مغرب مىكردند و امّت پيغمبر آخر الزمان صلوات الله عليه و آله را وسط داده‌اند چنان كه در آيه مذكور است پس اگر رو به مشرق كرده باشيد در حالت تحير يا به مغرب يا به وسط چون مطلوب شما تعبد است بهر طرفى كه واقع شده باشد گويا توجّه به جانب خداوند خود كرده‌ايد چنان كه ملائكه كه سجدهء حضرت آدم مىكردند غرض ايشان اطاعت الهى بود پس گويا سجده خداوند خود كردند نه سجده آدم و خاصه و عامه در تفسيرهاى خود آورده‌اند كه صحابه در سفرى بودند و ابر شد و هر يك به طرفى نماز كردند و خطها كشيدند و قبله هر كس ظاهر شود و چون روشن شد همگى بر خلاف قبله نماز كرده بودند و ظاهر آنست كه هر يك اجتهادى كرده باشند و چون وقت در رفته بود حضرت سيد المرسلين صلَّى الله عليه و آله نفرمودند به اعاده نمازهايى كه كرده بودند و معارض اين اخبار

490