احاديث در ظهرين بسيار است كه دلالت بر اشتراك مىكند زياده از عشائين ممكن است كه صدوق در آنجا قايل شده باشد و در اينجا قايل به اختصاص باشد و اظهر اختصاص است در هر دو جا چنان كه گذشت و آن كه مصنف تا نصف شب گفته است ظاهرش آنست كه نصف شب فارغ شده باشد نه آن كه از نصف شب شروع مىتواند كرد و اگر به نصف شب مقدار چهار ركعت نماز بماند نماز خفتن را مىكند چنان كه اخبار بسيار بر آن وارد شده است و بعضى احتمالى گفته‌اند كه هر دو نماز را توان كردن به آن كه سه ركعت از شام باشد و يك ركعت از خفتن و هر گاه يك ركعت نماز را در وقت به جا آورد همانست كه همه را دريافته است و ليكن چون اخبار صحيحه وارد است بر آن كه اين مقدار وقت خفتن است همه علما حتى صدوق به آن عمل كرده‌اند و اگر مقدار پنج ركعت بماند يا زياده هر دو را به جا مىآورد و هر دو ادا است بحسب ظاهر روايات و مضمون متن در فقه رضوى و احاديث بسيار وارد شده است .
( وقال ابو جعفر صلوات الله عليه ملك موكَّل يقول من بات عن العشاء الآخرة إلى نصف اللَّيل فلا انام الله عينه ) و بسند كالصحيح از زراره از حضرت امام محمد باقر صلوات الله عليه منقولست كه فرمودند كه فرشته موكلست از جهت آن كه نفرين كند كه هر كه بخواب رود از نماز خفتن تا نصف شب خداوند عالميان چشم او را بخواب نبرد اگر نسخه من نام باشد چنان كه در بعضى از نسخ فقيه است و عبارت عقاب الاعمال است ظاهر است در خواب و اكثر نسخ فقيه من بات است يعنى شب بسر آورد شامل خواب و بيدارى خواهد بود بلكه در بيدارى اظهر است و دور نيست كه از نساخ واقع شده باشد و نفرين ملك ممكن است كه كنايه باشد از فقد حيات چون خواب از لوازم حياتست يا مرض بىخوابى باشد كه از بدترين امراض است و دلالت مىكند بر آن كه

168