آن را از مقسوم كه پانزده است عدد سه است و از ضرب سه در چهار دوازده مىشود و نمىشود كه چهار گرفت زيرا كه ضرب چهار در چهار شانزده مىشود و از پانزده كم نمىشود لهذا عدد سه معين شد و چون آن را در چهار ضرب كرديم دوازده شد و از پانزده كم كرديم سه باقي ماند پس آن سه كه خارج قسمت بود و آن را عدد ثالث مىناميدند سه عدد كامل مىشود و اين سه كه باقي ماند كسر مىشود پس حاصل رفع پانزده ربع سه عدد است مع سه ربع عدد مثال اخر مرفوع بيست و يك خمس چهار عدد و يك خمس است زيرا كه عدد ثالثي كه ممكن باشد ضرب آن را در مقسوم عليه و كم كردن آن را از مقسوم چهار است پس آن چهار عدد كامل مىشود و چون يك باقي مىماند آن كسر مىشود پس حاصل چهار عدد است مع يك خمس فصل تحويل كسر عبارت است از معلوم كردن كسرى را كه از مخرجى معلوم است از مخرجى ديگر مثل اين كه بخواهيم بدانيم كه پنج سبع چند ثمن است قاعده اش آنست كه صورت كسر را كه مىخواهيم تحويل نماييم در مخرج

55