منقول است كه حاجى مفرد و حاج جمع آن است مانند يهودى و يهود . و محتمل است كه از باب قاعده ، قلب حرف دوم از متماثلين به ياء است ، مانند تظنى و املاء [1] كه در اصل تظنن و املال بوده‌اند .
يا خصوص ابدال جيم به ياء چون عكس آن ديده شده مانند اين مصرع :
( لاهمّ ان كنت قبلت حجتج ) يعنى قبلت حجتى . و ( لاهم ) مخفف اللهم است كه در اصل يا اللّه بوده . و مصرع مزبور بنحو مذكور در شرح نظام صفحه 175 مسطور است . اما در تشريح الحروف [2] بجاى لاهُمّ يا ربّ ضبط شده و معنى هر دو يكى است .
سَيِّد : به فتح سين و تشديد ياء مكسور بر وزن فَيْعِلْ [3] صفت مشبهه از ( ساد ) اجوف واوى از باب نصر است . واو تبديل به ياء و دو ياء درهم ادغام شده‌اند . نظر به قاعده مذكوره در كتب صرف كه هر گاه واو و ياء در كلمه‌اى پهلوى هم واقع شوند و اوّلى ساكن باشد واو قلب بياء و ادغام مذكور عملى مى گردد .
مثال تقديم ياء بر واو غير از سيد ( ميت ) است كه به طورى كه در شرح

[1] كه در اصل املاى بوده و ياء بعد از الف قلب به همزه شده همچون بائع .
[2] در ضمن البلغة في شذور اللغة : 162 و شماره سوم از سال دوم مجله مباركه العلم : 130 چاپ نجف به چاپ رسيده و منسوب است به نضر بن شميل متولد 122 و متوفى 203 كه از بزرگان اهل لغت و تاريخ عرب بوده ، تولدش در مرو بوده و به بصره رفته و به مرو بازگشته و در نزد مامون عباسى محترم و مقرب بوده است .
[3] در كتب صرف از آن جمله شرح نظام : 153 و 187 تصريح نموده كه سيد و جيد بر وزن فيعل در اصل سيود و جيود بفتح اول و سكون ثانى و كسر ثالث بوده‌اند . پس احتمال وزن فعيل كه در جامع الانساب : 32 ديده مى شود وجهى ندارد .

433