22 - شيخ فتح اللّه فرزند علوان كعبى دورقى ( 1053 - 1130 ) دانشمندى اديب صاحب مصنفاتى بوده از آن جمله زاد المسافر در تاريخ واقعه بصره ، در آغاز آن شرح حال خود را آورده كه در قبان به دنيا آمده و چون به سن رشد رسيده نزد پدرش مشغول تحصيل شده ، سپس به شيراز رفته و نزد سيد نعمت اللّه جزائرى و سيد عزيز اللّه جزائرى و شاه ابو الولى و غير آنان تكميل تحصيل نموده ، آنگاه به زادگاه خويش برگشته و موقعى كه بصره در تصرف عجم بوده قاضى بصره بوده و نكات ادبى بى شمارى در اين كتاب آورده است [1] .
در تذييل السلافة [2] او را چنين توصيف نموده « ذو باع في الأدب مديد ونظر في إدراك اللطائف حديد وفهم في مواقع النكات سديد وكدّ في اقتناص المكارم شديد ويد تلعب بالمعاني لعب الراح بالعقول وذهن انطبع فيه المنقول والمعقول رأيته في أواخر عمره وقد غيره الزمان وإنّ الثمانين وبلغتها قد أحوجت سمعه إلى ترجمان » .
و بيت مزبور إنّ الثمانين . . . بر حسب تمثيل است و گر نه به هشتاد نرسيده . تولد او در 1053 و وفاتش در 1130 بوده است .
در اجازه كبيره تأليفات او را ستوده و گفته فقط الاجادة و زاد المسافر را ديده است ، و ما اينك آنها را مى نگاريم :

[1] اجازه كبيره : 158 ، و الذريعة 12 : 8 .
[2] كتابى است مسجع و مقفى ، از صاحب اجازه كبيره و تذكره شوشتر ، متأسفانه مفقود است جز آنچه از آن در اجازه منقول است .

284