نام کتاب : لغات در تفسير نمونه نویسنده : مكارم شيرازى، ناصر جلد : 1 صفحه : 225
{{صورتی:«دَرَسْتَ»}} از مادّه{{صورتی: «درس»}} به معناى فراگيرى است و اين تهمتى بود كه مشركان به پيامبر صلى الله عليه و
آله مىزدند. [1]
'''دَرَسُوْا:'''
{{(آیه):وَ دَرَسُوا مَا
فيهِ}}
{{صورتی:«دَرَسُوا»}} از مادّه{{صورتی: «دَرْس»}} در لغت، به معناى تكرار چيزى است و از آنجا كه به هنگام مطالعه و فرا گرفتن
چيزى از استاد و معلم، مطالب تكرار مىگردد به آن، درس گفته شده است، و نيز اگر
مىبينيم «كهنگى و فرسودگى» را «درس و اندراس» مىگويند به خاطر آن است كه باد و
باران و حوادث ديگر پىدرپى بر بناهاى كهنه گذشته، و آنها را فرسوده ساخته است. [2]
'''دَرْك:'''
{{(آیه):إنَّ
الْمُنَافِقينَ فِي الدَّرْكِ}}
{{صورتی:«دَرْك»}} (بر وزن مرگ) عميقترين نقطه قعر دريا است و به آخرين ريسمانهايى كه به
يكديگر مىپيوندند و به قعر دريا مىرسند «دَرَك» (بر وزن فلك) گفته مىشود، و
چنين به نظر مىرسد كه همه اينها از معناى «درك كردن» و وصول به چيزى گرفته شده
است.
و گاهى به پلههايى كه به طرف پايين مىرود (مانند پله سرداب) «دَرَك» گفته
مىشود، در برابر پلههايى كه به سمت بالا (مانند پشت بام) مىرود كه به آنها
«درجه» اطلاق مىگردد. [3]
'''دَرَك:'''
{{(آیه):لا تَخافُ دَرَكاً
وَ لا تَخْشى}}
به طنابى كه متصل به طناب ديگرى مىكنند تا به آب برسد{{صورتی: «دَرَك»}} (بر وزن محك) گفته مىشود؛ و همچنين به
خساراتى كه دامنگير انسان مىشود، «درك» مىگويند، «دركات نار» در برابر «درجات
جنت» به معناى مراحل پايين دوزخ است. [4]
'''دَرَكات:'''
{{صورتی:«دَرَكات»}} جمع{{صورتی: «درك»}} (بر وزن مرگ) به پلههايى گفته مىشود، كه از آن به طرف پايين حركت مىكنند،
لذا در مورد دوزخ، دركات گفته مىشود. «درك» (با سكون وسط) و «درك» (با فتحه) هر
دو به معناى پايينترين عمق نيز آمده، وگاه «درك» (با فتحه) به معناى خسارت و
«درك» (با سكون) به معناى فهميدن و ادراك چيزى (به تناسب رسيدن به عمق و حقيقت آن)
نيز اطلاق شده است. [5]
'''دَسَّاها:'''
{{(آیه):وَقَدْ خابَ مَنْ
دَسَّاهَا}}
{{صورتی:«دَسَّاها»}} از مادّه{{صورتی: «دَسّ»}} در اصل به معناى داخل كردن چيزى توأم با كراهت است، چنان كه قرآن مجيد درباره
عرب جاهلى و زنده به گور كردن دختران مىفرمايد:{{صورتی: أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرابِ}} «آن را با
كراهت و نفرت در خاك پنهان كند» و «دسيسه» به كارهاى مخفيانه زيانبار گفته مىشود. [6]
'''دُسُر:'''
{{(آیه):عَلى ذاتِ
أَلْواحٍ وَ دُسُرٍ}}
{{صورتی:«دُسُر»}} جمع{{صورتی: «دسار»}} (بر وزن كتاب) چنان كه «راغب» در «مفردات» مىگويد: در اصل به معناى راندن
شديد توأم با قهر است، و از آنجا كه ميخ با ضربههاى شديدى كه بر آن وارد مىشود،
در چوب و مانند آن فرو مىرود، به آن{{صورتی: «دسار»}} گفتهاند، اما بعضى از مفسران اين كلمه را به معناى{{صورتی: «طناب»}} تفسير كرده، و
اشاره به طنابهاى بادبان كشتى و مانند آن مىدانند، ولى معناى اول، مخصوصاً با
توجّه به ذكر «الواح» صحيحتر به نظر مىرسد. [7]
'''دَعّ:'''
{{(آیه):إِلى نَارِ
جَهَنَّمَ دَعّاً}}
{{صورتی:«دَعّ»}} (بر وزن جدّ)، به معناى دفع شديد و راندن توأم با خشونت و عنف است. [8]
'''دعا:'''
{{(آیه):وَ يَدْعُ
الإِنْسانُ بِالشَّرِّ}}
{{صورتی:«دعا»}} در اينجا معناى وسيعى دارد كه هر
[1]سوره انعام: 105؛[https://lib.eshia.ir/27575/5/482/دعا مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج5، ص482.]
[2]سوره اعراف: 169؛[https://lib.eshia.ir/27575/6/509/دَرَسُوْا مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج6، ص509.]
[3]سوره نساء: 145؛[https://lib.eshia.ir/27575/4/236/دَرْك مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج4، ص236.]
[4]سوره طه: 77؛[https://lib.eshia.ir/27575/13/284/دَرَك مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج13، ص284.]
[5]سوره احقاف: 19؛[https://lib.eshia.ir/27575/21/356/دَرَكات مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج21، ص356.]
[6]سوره شمس: 10؛[https://lib.eshia.ir/27575/27/63/دَسَّاها مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج27، ص63.]
[7]سوره قمر: 13؛[https://lib.eshia.ir/27575/23/42/دُسُر مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج23، ص42.]
[8]سوره طور: 13؛[https://lib.eshia.ir/27575/22/432/دَعّ مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج22، ص432.]
نام کتاب : لغات در تفسير نمونه نویسنده : مكارم شيرازى، ناصر جلد : 1 صفحه : 225